natuurpuntgent

                                             natuur27 2

nieuwsbrief ONTVANG DE NIEUWSBRIEF
nieuwsbrief  WAARNEMINGEN

 

 twitter  facebook

Natuurpuntvlees in Gent

logo veeakker

Blikvanger

 

Schermafbeelding 2018-12-10 om 10.24.27 

Impressies uit Wallonië

Natuurpunt Gent heeft al vele jaren regelmatig contact met ‘Natagora Semois Ardennaise’, een afdeling van onze Waalse zustervereniging Natagora. De voorzitster van deze afdeling is Huguette Reynaerts, dochter van Maurice Reynaerts, de oprichter van Actiegroep Bourgoyen-Ossemeersen. De filmpjes die ze ons op regelmatige tijdstippen toestuurt, willen we jullie niet ontzeggen. Ze tonen alvast haar grote liefde voor de natuur. 

 

 

 

 


Wat wordt de toekomst van de Vallei van de Oude Kale?

Oude-kalevallei-3-Vinderhoute-Benny smal

In maart van dit jaar werd het ontwerp van ‘Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan (GRUP) Vinderhoutse Bossen, Vallei van de Oude Kale en Appensvoorde’ voorlopig vastgesteld door de Vlaamse Regering. In het kader van het openbaar onderzoek over dat ontwerp-GRUP diende Natuurpunt Gent vzw in juni een uitgebreid bezwaarschrift in. In dit artikel brengen we een analyse van het ontwerp-GRUP. De volledige tekst van het bezwaarschrift vind je hier terug. 

Tekst: Bart Vangansbeke, beleidsverantwoordelijke

Teleurstelling troef

Natuurpunt Gent is echt teleurgesteld over sommige voorstellen in het ontwerp-GRUP, die gewoon een kopie zijn van de ondermaatse voorstellen die jaren geleden al circuleerden onder toenmalig minister Joke Schauvliege. Zoiets is onbegrijpelijk in tijden van klimaatverandering en biodiversiteitscrisis en ook totaal in tegenstelling met de nieuwe wind op het vlak van (natte vallei)natuur en bos(uitbreiding) in de huidige Vlaamse Regering onder bevoegd minister Zuhal Demir. Wij hopen alvast op een serieuze bijstelling van dit voor Gent erg belangrijke GRUP.

Natuurpunt Gent is van mening dat het ontwerp-GRUP de grote landschappelijke waarde en het randstedelijk karakter van het gebied onvoldoende erkent en ook geen wezenlijk onderscheid maakt tussen de delen binnen en buiten het grootstedelijk gebied, ook niet voor zonevreemde woningen en bedrijven. Dat is nochtans wenselijk om het behoud van de randstedelijke open ruimte in de toekomst te garanderen.

Algemeen stellen we vast dat de ecologische invulling in het ontwerp-GRUP beperkt is tot de al grotendeels gerealiseerde natuurbestemmingen ter hoogte van de ontginningsputten langs het kanaal Gent-Oostende en tot het project Vinderhoutse Bossen. Voor de ecologische ontwikkeling in de overige gebieden getuigt dit plan van een bijzonder laag ambitieniveau, duidelijk onvoldoende om de knelpunten aan te pakken. Ook de stedenbouwkundige voorschriften zijn veel te weinig verordenend vastgelegd en, in vergelijking met de andere Gentse groenpolen, ook onvoldoende op maat van de groenpool geformuleerd.

De belangrijkste bedenking is de ondermaatse bestemmingsaanpak van de Vallei van de Oude Kale, die veroordeeld blijft tot een steeds intensiever landbouwgebied, ook al heeft Natuurpunt een natuurbeheer ingesteld in bijna de helft van dit landschappelijk erg aantrekkelijke valleigebied, dat trouwens via Kluizen ook mee ten dienste staat van de drinkwatervoorziening.

Natuurpunt Gent staat helemaal niet alleen met zijn kritische bedenkingen bij dit erg belangrijke GRUP: het advies van de stad Gent sluit naadloos aan bij ons bezwaarschrift op het ontwerp-GRUP en ook de Gentse Gemeentelijke Commissie voor Ruimtelijke Ordening (GECORO) volgt die bezwaren. Ook onze buurafdelingen Natuurpunt Lovendegem en Natuurpunt De Ratel-Nevele verstuurden een uitgebreid bezwaarschrift in dezelfde zin.

Incoherent met de goedgekeurde beleidskaders 

Natuurpunt Gent stelt vast dat het ontwerp-GRUP niet overeenstemt met eerder opgemaakte en goedgekeurde beleidskaders. Het voorstel maakt onvoldoende keuzes om gewenste ontwikkelingen mogelijk te maken en bevestigt enkel de bestaande toestand. Om die reden kan Natuurpunt Gent niet akkoord gaan met grote delen van het ontwerp.

Voor de delen buiten de groenpool Vinderhoutse Bossen is dit ontwerp onvoldoende ambitieus om de doelstellingen van de ‘Afbakening van de Natuurlijke en Agrarische Structuur’ (AGNAS) voor de regio Veldgebied Brugge-Meetjesland waar te maken, meer specifiek wat betreft de landschappelijke en ecologische opwaardering van de beekvalleien van de Oude Kale, Kalebeek en Meirebeek. De ambities uit de AGNAS voor de valleistructuren Oude Kale en Meirebeek worden onvoldoende vertaald in het ontwerp-GRUP. Dat is ook in strijd met de Ruimtelijke Structuurvisie 2030 van de stad Gent. Het is belangrijk om de inrichting van die waterlopen op een gedegen wijze aan te pakken, ook om het integraal waterbeleid te versterken. Ook de ambities voor de Meirebeekvallei, het bulkengebied en de bosclusters, die nochtans prominent voorkomen in het Groenstructuurplan van de stad Gent, worden in het ontwerp-GRUP onvoldoende vertaald.

Te weinig ambitie voor bosuitbreiding

De voorstellen van Natuurpunt Gent voor een meer ambitieuze bosuitbreiding, die ook grotendeels overeenstemmen met die van de stad Gent, zijn in het voorliggend ontwerp vrijwel niet omgezet in een hiertoe geschikte ruimtelijke bestemming. Enkel in het niet-aangesneden ontginningsgebied ten westen van de Zuurhoek (Lievegem, deelgemeente Vinderhoute) biedt de natuurbestemming realistische perspectieven voor bebossing. Dat is voor Natuurpunt een onaanvaardbaar laag ambitieniveau, gezien de nog altijd bosarme context in Gent en omgeving. 

Natuurpunt Gent is van oordeel dat bijkomende bebossing gewenst is in de zone tussen de Schauwbroekstraat, Langen Dam en de Meirebeek (grondgebied Lievegem). Een aangepaste bestemming van dat deelgebied ten noorden van de oude boskern van de Vinderhoutse Bossen moet deze bebossing toelaten.

Daarnaast zouden ook percelen naast kasteelparken moeten kunnen bebost worden. In die parken groeien vaak planten van oud bos, zodat de naastgelegen nieuwe bosgebieden kans maken om ook een thuishaven te worden voor zeldzame en zich traag verspreidende oudbosplanten,  bijvoorbeeld voor bosanemoon. Het zou mogelijk moeten zijn om gebruik te kunnen maken van de kansen die hiertoe bestaan in de omgeving van de Vinderhoutse Bossen en de Meirebeekvallei.

Daarnaast moet er ook op toegezien worden dat er, voorafgaand aan de realisatie van de bosbestemming, geen handelingen kunnen gebeuren die de bosbestemming in het gedrang brengen of onmogelijk maken. De overdruk ‘Bouwvrij Agrarisch Gebied’ (BAG) wordt daarom bij voorkeur aangevuld met een overdruk ‘Natuurverweving’. Ten slotte is het ook belangrijk om in geval van privébebossing storende, landschappelijk en ecologisch minder gewenste afsluitingen uit het gebied te weren. Natuurpunt vraagt om dit ook in de voorschriften op te nemen.

We stellen vast dat de ambitie van minister Demir rond bebossing van voormalige stortplaatsen ook niet is opgenomen in het ontwerp-GRUP. In de Vallei van de Oude Kale bestaat daartoe nochtans een grote opportuniteit, die Natuurpunt Gent en de stad Gent graag willen gerealiseerd zien.

Geen perspectieven voor duurzame landbouw

Het plangebied moet worden gezien in een bredere ruimtelijke context als overgangsgebied tussen stad en platteland. Het landschap is relatief sterk versnipperd door wegen, urbane zones, kanalen, enzovoort, waardoor er onvoldoende ruimte is voor echt grootschalige, intensieve en economisch zelfstandige landbouw. Schaalvergroting en ontwikkeling van niet-grondgebonden landbouwactiviteiten zijn in dit landschappelijk zeer waardevolle gebied dan ook uit den boze.

Het voorliggend ontwerp getuigt niet van een visie die mikt op een alternatieve, duurzamer landbouw, gericht op korteketenvoedselproductie, eventueel kleinschalig hoevetoerisme en vooral op een volwaardige integratie in het landschap. Hiervoor is een overdruk als verwevingsgebied of ecologisch belangrijk landschap noodzakelijk.

Een aantal kleinere landbouwenclaves worden als volwaardig landbouwgebied ingekleurd, maar dat is, gezien de ruimtelijke context, niet wenselijk. Voor al die zones is minstens een overdruk ‘Natuurverweving’ noodzakelijk om aan te sluiten bij de actuele toestand en om een geschikt kader te bieden voor het behoud en de verdere ontwikkeling van de landschappelijke kwaliteiten, met hagen, houtkanten, bomenrijen, poelen, …

Belangrijkste opmerkingen bij de specifieke bestemmingen

Kasteelparken

In de gewenste ruimtelijke structuur staat vermeld dat de hoofdfunctie van de historisch waardevolle parkgebieden ‘Park’ is. Natuurpunt kan dan ook niet akkoord gaan met de herbestemming van de kasteelparken naar ‘Gemengd Openruimtegebied met Cultuurhistorische Waarde’ (CH). De ecologische en landschappelijke waarden van deze domeinen krijgen hierdoor onvoldoende aandacht. De recente ontwikkelingen (o.a. reliëfwijziging en aanplant met niet-inheemse soorten) in het kasteelpark ten oosten van de Bosstraat/Drongensesteenweg maken duidelijk dat die waarden niet altijd correct ter harte worden genomen. Omwille van hun monumentale waarde, de typische parkaanleg en de aanwezige natuurwaarden is het wenselijk dat alle kasteeldomeinen een aparte bestemming als ‘Kasteelpark’ krijgen.  

Hoeves

De keuze van bestemming van de diverse hoeves is onduidelijk en niet gemotiveerd: soms lezen we ‘Agrarisch Gebied’ (AG), soms ‘Gemengd Openruimtegebied’ (GO) en soms ‘Gemengd Openruimtegebied met Cultuurhistorische Waarde’ (CH). Sommige bestemmingen bieden meer mogelijkheden voor bijvoorbeeld functiewijzigingen of uitbreidingen dan andere. De toekomstmogelijkheden voor hoeves in agrarisch gebied zijn onduidelijk, sommige zijn inmiddels geen landbouwbedrijven meer. De toegelaten functiewijzigingen voor hoeves in ‘Gemengd Openruimtegebied met Cultuurhistorische Waarde (CH)’ zijn te ruim en er is geen link met de groenpool. Natuurpunt Gent pleit ervoor om geen herbouw (dus nieuwbouw) van historische hoeves toe te laten.

Natuurpunt Gent stelt vast dat verschillende ‘Openruimtecellen’ zonder motivatie zijn uitgebreid in het nadeel van de voorziene bosbestemming. Hierdoor ontstaan op deze percelen meer (ongewenste) mogelijkheden voor verharding en functiewijzigingen. We vragen om onbebouwde percelen bij de ‘Openruimtecellen’ maximaal in bosbestemming te behouden. De voorschriften bieden ook te veel mogelijkheden voor verdere ongewenste vertuining, verpaarding, verharding enzovoort. Natuurpunt Gent vraagt om dat via aangepaste voorschriften te voorkomen.

Vallei van de Oude Kale

Volgens het gewestplan is dit gebied momenteel bestemd als ‘valleigebied’ (= ruimtelijk kwetsbaar). In het ontwerp-GRUP wordt een bestemming ‘Agrarisch Gebied met Ecologisch Belang’ (AGEB) voorgesteld met overdruk ‘Natuurverweving’. Natuurpunt Gent vindt dat onaanvaardbaar. Een groot deel van de Vallei van de Oude Kale is momenteel al in beheer/eigendom van Natuurpunt. Natuurpunt Gent vraagt dan ook uitdrukkelijk om de volledige Vallei van de Oude Kale aan te duiden als ‘Natuurgebied’ in plaats van het huidige voorgestelde AGEB. Op die manier zou dit RUP ook bijdragen aan de realisatie van de doelstellingen van het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen, waarvoor volgens het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) nog altijd 28.400 hectare natuurgebied aangeduid moet worden.

Voor het behoud en de ontwikkeling van de landschapsecologisch bijzondere waarden en potenties in de Vallei van de Oude Kale is het essentieel dat het gebied een natuurbestemming krijgt. De voorziene bestemming als verwevingsgebied biedt geen garanties voor een volwaardige invulling van de ecologische en erfgoedfuncties van het gebied, zoals ook nu met de huidige, min of meer gelijkwaardige invulling als valleigebied evenmin het geval is. Momenteel gaan die waarden steeds verder achteruit! 

Een opwaardering van de ecologische functie is ook dwingend vanuit de Kaderrichtlijn Water. Die wetgeving eist een goede waterkwaliteit van de Oude Kale tegen 2015, met beperkte mogelijkheden tot uitstel. Momenteel is de waterkwaliteit niet goed, vooral door de te hoge fosfaatgehaltes als gevolg van overbemesting. Een heroriëntering van de landbouwbedrijfsvoering in het valleigebied dringt zich dus alleen al hiervoor op.     

In het Ruimtelijk Structuurplan Gent en het Groenstructuurplan van de stad Gent wordt de Vallei van de Oude Kale aangeduid als (te vrijwaren) riviervallei/meersenlandschap. Ook de gewenste ruimtelijke structuur op Vlaams niveau zet doelstellingen betreffende het behoud, de ecologische opwaardering en het landschappelijk herstel van de aanwezige natuur- en landschapselementen voorop. Om die visie te vertalen naar een RUP, moet er zeker voor de Vallei van de Oude Kale een herbestemming naar natuurgebied komen. In het ontwerp-RUP wordt op geen enkele manier gestreefd naar het verder opwaarderen en herstellen van de natuur- of de landschapselementen. De vermelde typische perceelrandbegroeiing wordt te weinig beschermd en de verdere uitbouw ervan wordt op geen enkele manier nagestreefd. In agrarisch gebied is het onvoldoende tot niet mogelijk om deze valleien ecologisch op te waarderen. De huidig voorgestelde herbestemming (AGEB) is niet meer dan een herhaling van de huidige gewestplanbestemming ‘Valleigebied’. Het is zelfs de vraag of dit geen stap achteruit is. Natuurpunt stelt dus vast dat het huidige voorstel niet overeenstemt met de visie van de verschillende beleidsniveaus voor de Vallei van de Oude Kale.

De voorbije decennia zijn er verschillende initiatieven genomen om de Vallei van de Oude Kale op een natuurlijker manier te beheren. Na het inrichtingsproject van de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) heeft met name Natuurpunt hier de voorbije tien jaar keihard gewerkt om het natuurgebied ‘Vallei van de Oude Kale’ op de kaart te zetten. Natuurpunt vervijfvoudigde hier de afgelopen vijf jaar de oppervlakte in eigendom en wil die uitbreiding gestaag voortzetten (zie kaart hieronder). De voorliggende plannen lijken hier geen rekening mee te houden.

eigendom-en-beheer-Natuurpunt-in-Vallei-Oude-Kale-anno-2021

Kaart: eigendom in bezit of beheer van Natuurpunt in de Vallei van de Oude Kale

Bijkomend is het wenselijk ook de steilrand van de Kalebeek aan te duiden als ‘Te behouden cultuurhistorisch waardevol lijnelement’.

Rond de vallei wordt geen enkele buffer voorzien. De laaggelegen graslanden grenzen rechtstreeks aan het hoger gelegen vol-agrarisch gebied, waardoor er een sterke nutriënteninflux is in de richting van de vallei. Hier is minstens een strook landbouwgebied van ecologisch belang noodzakelijk, zeker ook omdat dit valleigebied mee voorziet in ons drinkwater. 

Vallei van de Meirebeek en de Kalebeek

Volgens het huidige gewestplan is dit ‘Landschappelijk Waardevol Agrarisch Gebied’. In het ontwerp-GRUP wordt dit ‘Agrarisch Gebied’ (AG) met deels overdruk ‘Natuurverweving’. Natuurpunt Gent vindt dit (alweer) getuigen van onvoldoende ambitie. Ook hier worden de Vlaamse en stedelijke beleidsplannen niet gevolgd. Natuurpunt vraagt om de Vallei van de Meirebeek en de Kalebeek te herbestemmen naar natuurgebied of ten minste een herbestemming naar ‘Agrarisch Gebied met Ecologisch Belang’ te voorzien. 

Natuurpunt Gent vraagt ook een uitbreiding van de overdruk ‘Natuurverweving’ tot de Gavergrachtstraat/Luchterenstraat in functie van bijkomende bebossing in de Meirebeekvallei, die zowel de stad Gent als Natuurpunt Gent daar beogen.

Vinderhoutse Bossen

Het ontwerp-GRUP stemt niet altijd overeen met de keuzes van het Inrichtingsplan Vinderhoutse Bossen. Voorafgaand aan de gefaseerde bebossing mogen geen handelingen toegelaten worden die de realisatie van de bosbestemming in het gedrang brengen. Natuurpunt stelt voor om dit op te nemen in de stedenbouwkundige voorschriften van het GRUP. 

Voor de ‘Speciale Beschermingszones’ (SBZ) vraagt Natuurpunt Gent uitdrukkelijk om de overdruk ‘Grote Eenheid Natuur’ (GEN) voor de volledige SBZ-zone toe te passen en ook om de volledige SBZ-zone te bestemmen als ‘Natuurgebied’. Op grond van de Habitatrichtlijn is de Vlaamse overheid immers verplicht de nodige instandhoudingsmaatregelen te nemen, wat onder meer inhoudt dat de natuurgerichte beheerplanning van het gebied planologisch of anderszins specifiek verankerd moet worden.

Natuurpunt Gent wil dat de afbakening van de groenpool Vinderhoutse Bossen wordt aangeduid op het grafisch plan van het ontwerp-GRUP, net zoals dit ook voor de drie andere groenpolen rond Gent gebeurde in het GRUP ‘Afbakening Grootstedelijk Gebied Gent’. 

We hebben bedenkingen bij ‘Open te houden cellen bij landelijke bewoning’ in de zone van het Inrichtingsplan Vinderhoutse Bossen. We stellen vast dat de doelstellingen van het Inrichtingsplan niet vertaald worden in de voorschriften van het ontwerp-GRUP en dat ook de afbakening zonder argumentatie is gewijzigd. Beide moeten worden aangepast in het definitieve GRUP.

Landschapspark Groene Velden

Op het gewestplan was dit buffergebied. In het ontwerp-GRUP wordt dit (grotendeels) ‘Parkgebied’. Natuurpunt Gent vindt dit getuigen van onvoldoende ambitie en vraagt een bestemming als ‘Natuur- en Bosgebied’ voor het volledige deelgebied van de Groene Velden.

Tot slot

Als Natuurpunt Gent willen we dat onze bedenkingen en voorstellen grondig worden bekeken en grotendeels worden geïmplementeerd in het definitieve Gewestelijk Ruimtelijk Uitvoeringsplan ‘Vinderhoutse Bossen, Vallei van de Oude Kale en Appensvoorde’. Als de Vlaamse Regering echt werk wil maken van de Blue Deal en de meermaals uitgesproken bosuitbreidingsambities, lijkt ons dat niet meer dan logisch. Ook de waterbergingsmogelijkheden en drinkwatervoorziening vereisen een doortastend beleid. We hopen dat minister Demir haar verantwoordelijkheid zal nemen en een mooie toekomst biedt aan de groenpool Vinderhoutse Bossen en de Vallei van de Oude Kale en de Meirebeekvallei.

> Lees hier het volledige bezwaarschrift van Natuurpunt Gent

 

(foto inleiding: Benny Cottele)