Actueel begin april: bijzonder gewoon; de driehoornmestkever

Dit bijzonder beestje was me nog niet bekend, de driehoornmestkever. We ontdekten hem op de schapenweide aan het museum Gevaert Minne. Nu blijkt deze kever in Vlaanderen vrij algemeen voor te komen op droge zandgronden nabij naaldbossen. Dit biotoop is nu net voorhanden op onze herdwickweide aan het museum. Op de website waarnemingen.be zie je de soort dan ook opduiken op de zandrug Brugge-Stekene en in de Kempen (http://waarnemingen.be/soort/maps/1663?from=2009-04-09&to=2010-04-09 ).

In het Gentse werd de kever blijkbaar alleen in Sint-Martens-Latem gevonden. Aangezien ze nachtactief zijn is de kans ook groot dat er wordt over gekeken hoewel de nestholen wel opvallen. De kevers graven een wel anderhalve meter diep gangenstelsel waarbij schapen- of konijnenmest als voedsel voor de imago’s in voorraadruimtes wordt opgeslagen. Wie de herdwicks bezoekt en langs de draad de bodem afspeurt zal al snel zo’n nestgang vinden want de kevers zijn hier dus bijzonder gewoon. Maar ons schapenproject brengt blijkbaar nog meer natuur voort. Want wil nu net dat deze driehoornmestkevers bijzonder gesmaakt worden door laatvliegers, één van onze grotere vleermuissoorten. Deze week zagen we bij duister alvast één van deze dieren jagen boven de schapenweide. Naast een bezoek aan onze lammeren valt er nog meer te beleven aan Gevaert Minne. Een koppel sperwers en een koppel buizerden is er al de hele week aan het baltsen en dat levert bijzonder mooie natuurbeelden op. Spits je de oren dan hoor je grote bonte specht roffelen maar ook het gezang van de zwarte mees, fitis en goudhaan om maar enkele leuke soorten op te noemen.
Ook op de Westerplas zijn de broedvogels aangekomen hoewel het nog wat wachten is op nesten. Omdat een vos vorig jaar het broedseizoen wat om zeep heeft geholpen hebben we dit jaar enkele eilandjes aangelegd. Op die manier hopen we de grondbroeders een betere kans te geven om hun jongen groot te brengen. De kippenhouders van Hooglatem weten immers dat er opnieuw vossen heel actief zijn in dit gebied en wij kunnen alvast iedereen vossenveilige kippenrennen aanbevelen zie: http://www.vogelbescherming.be/site/index.php?option=com_content&view=article&id=252:pluimveeschade-voorkomen&catid=65:vossen-en-pluimvee&Itemid=163 .

Ook in de Latemse meersen is het broedseizoen van start gegaan. Om weidevogels extra kansen te bieden hebben we houtopslag van onze terreinen verwijderd. Weidevogels als grutto en kievit prefereren immers een open landschap. Helaas worden diverse particuliere gronden momenteel slecht beheerd. We hopen dus dat ons reservaat snel kan uitbreiden zodat we opnieuw tal van weidevogels in de Latemse meersen kunnen begroeten. De terreinploeg van Natuurpunt heeft ook nog een afsluiting hersteld. Op die manier kan een waardevolle dotterbloemweide na de maaibeurt in de zomer nabegraasd worden dankzij de samenwerking met landbouwers. Ideaal om een optimale plantenrijkdom in het gebied te behouden.

25-02-2010

Actueel eind februari: stagaires fluiten het voorjaar in.

Nu de sneeuw gesmolten is, de eerste Grutto’s terug in de streek aankomen en de eerste witte kwikken en graspiepers de Westerplas bezochten is de aanloop naar het voorjaar onmiskenbaar ingezet. In de Baarle Frankrijkstraat hebben Latemse vrijwilligers nog een aantal wilgen geknot en begin maart komt de terreinploeg nog de laatste winterwerkzaamheden afronden. Ondertussen zijn ook enkele stagaires actief in de Latemse natuur.

Een stagaire van de Sociale Hogeschool werkt aan de betere toegankelijkheid van ons natuurreservaat. Hoewel nog een aantal missing links in privaat bezit verhinderen dat we een ideaal wandelparcours aanleggen in de Latemse meersen willen we de bestaande infrastructuur waar mogelijk beter inrichten. Oude toegankelijkheidsborden zullen we verwijderen en een wandelkaart met natuurinfo wordt binnenkort ter beschikking gesteld. Deze stageperiode loopt nog tot eind mei en hopelijk kunnen we die afronden met een verbeterde toegankelijkheid van ons reservaat. Een tweede stagaire studeert dierenverzorging aan de Hogeschool Gent. Momenteel doet ze een studie naar het gedrag van onze Herdwickschapen. Zes uur per dag brengt ze het gedrag van onze Herdwicks nauwgezet in kaart. Zo zullen we nog beter weten hoe die dieren zich gedragen in onze natuur.

31-01-2010

Eind januari 2010: Herdwickproject in stroomversnelling dankzij sponsors!

Via de website en Snep! kondigden we ons schapenproject aan (http://www.natuurpuntgent.be/herdwicks.php) waarmee we natuurgebieden in Latem, Gent en Merelbeke beter willen beheren. Er werd massaal gereageerd en in korte tijd hadden al onze schapen een peter of meter gevonden. Intussen is er al een wachtlijst aangelegd dus de lammetjes die in april-mei zullen geboren worden kunnen al op hun beide oren slapen.

Dankzij de steun van onze sponsors hebben we het herdwickproject in een stroomversnelling kunnen brengen. Begin januari importeerden we zes ooien uit het Lakedistrict die gedekt werden door ter plaatse geselecteerde rammen. Op die manier hebben we een brede genetische basis om het project verder te zetten.

Eind januari werden een aantal rammen van de Westerplas naar de Muynckhammen in de Assels worden gebracht. Meteen een nieuwe stap in het Gentse natuurbeheer. Dit natuurcompensatiegebied aan de samenloop van de Leie en de Ringvaart is eigendom van Waterwegen en Zeekanaal en werd in beheer gegeven van Natuurpunt Gent. Het werd in het najaar voor het eerst gemaaid door de terreinploeg van Natuurpunt en zal nu nog eens door onze schapen goed kort worden gegraasd. Ideaal om de kleine plevieren en kieviten een perfect broedbiotoop te bieden. Want extra natuur door en voor onze leden is uiteraard het doel van dit project.

En dat blijkt goed te lukken. Op de Westerplas is het opnieuw een leuk vogelfestival. Na het record aantal wintertalingen in december noteerden we in januari een record aantal pijlstaarten (twee van onze mooiste overwinterende eendensoorten) en met de koereiger voegden we zelfs een nieuwe vogelsoort voor Sint-Martens-Latem aan ons lijstje toe. Dit is een kleine witte reiger die haar areaal noordelijk aan het uitbreiden is. In deze vrieskou toch een knipoog naar de klimaatsverandering?

14-12-2009

Actueel half december 2009: Natuurreservaat de Latemse meersen wordt groter

Het wordt een mooie traditie. Ook dit jaareinde kunnen we afsluiten met twee grondaankopen. Hierdoor wordt ons natuurreservaat in de Latemse meersen opnieuw drie hectare groter. Een eerste perceel sluit aan bij reeds aangekochte mooie dotterbloemgraslanden in de Baarle Frankrijkstraat. Topnatuur dus. Gezien het natte karakter van het perceel is het ook de geliefde plek van overwinterende watersnippen en bokjes. Twee zeldzame gevleugelde gasten.

Het andere perceel vind je langs het nieuwe wandelpad dat Natuurpunt aanlegde tussen de Baarle Frankrijkstraat en de Brakelmeersstraat. Nu is het nog een natuurarme maïsakker maar dankzij de verwerving kunnen we die volgend jaar gaan omvormen tot een bloemenrijk hooiland. In de rand gaan we opnieuw een onkruidstrook aanleggen. Het experiment van 2009 op een gelijkaardig (en aansluitend) recent aangekocht perceel toonde aan dat rietgorzen hier heel wat wintervoedsel vinden (zie archief).

Het natuurbeheer zullen we opnieuw in samenwerking met lokale landbouwers uitvoeren. Je kan de uitbreiding van onze reservatenprojecten ook steunen door een bijdrage te storten op 293-0212075-88 met vermelding projectnummer 3615 Natuurfonds Gent. Vanaf 30 euro krijg je een fiscaal attest.

Dat onze leden het natuurbeheer in Sint-Martens-Latem graag ondersteunen bewijst het succes van het Herdwickproject. Nauwelijks één week na de lancering van ons project werden bijna alle ooien en ook twee rammen gesponsord. Wie snel handelt kan ook nog partner worden in ons nieuw project. Surf naar de Herdwickpagina.

30-11-2009

Actueel eind november 2009: Slaapplek in de Latemse natuur

Ook tijdens de najaarsavonden valt er van alles te beleven in de Latemse natuur. Eén van mijn favoriete avondtaferelen is het invallen van rietgorzen op hun slaapplaats. Zowel het rietveld van Deurle (Pontweg) als dat van Latem (Baarle Frankrijkstraat) zijn sinds jaar en dag gekende plekken. Een uurtje voor duister “vallen” de rietgorzen hoog uit de lucht de rietvelden binnen. Ook de Westerplasbezoekers kunnen nu genieten van een kleine slaapplaats van rietgorzen. In de noordelijkste hoek vind je hen ’s avonds tussen de lisdoddes. De eerste familiegroep kwam toe in juli, wellicht een broedpaar uit de omgeving met haar jongen. Vlaanderen kent nog 2 à 3000 broedkoppels hoewel de trend duidelijk dalend is, ook in onze regio. In de winter wordt de populatie aangevuld met noordelijke vogels. In het archief kon je reeds lezen dat we speciale onkruidstroken aanlegden. Ook in de Latemse meersen langsheen het wandelpad dat de Baarle Frankrijkstraat met de Brakelmeersstraat verbindt hebben we zo’n strook aangelegd op een recent aangekocht perceel. Zo’n 25 rietgorzen doen er zich dagelijks te goed aan de onkruidzaden. Een geslaagd initiatief dus dat we verder moeten uitbreiden.

In de volgende Snep! kan je lezen hoe de gemeente in het wandelbos te Deurle slaapplekken creëerde voor vleermuizen door het bos met respect voor dode bomen te beheren. Mooi!

Ondertussen werd in de Westerplas ook een schuilhok gebouwd voor de Herdwickschapen. We hebben wat getwijfeld gezien deze dieren gehard zijn voor het buitenleven. Omdat we het schapenproject zo professioneel mogelijk aanpakken hebben we dit landschappelijk goed geïntegreerde stalletje toch gebouwd. Hierdoor kunnen we het winterhooi beter drooghouden. Ook bij de verzorging van de schapen zal deze droge plek ons goed van pas komen.

De sociale werkplaats Natuur en Landschap heeft met steun van het gemeentebestuur een nieuwe afsluiting geplaatst in het domein Gevaert-Minne. Ook daar beschikken de Herdwicks over een geschikte slaapplek. Misschien wel het uitgelezen moment voor een bezoekje want de schildpad van Fabre staat ook op het domein.

Je kan nu zelf ook partner worden in ons schapenproject. Surf naar de herdwickpagina.

17-10-2009

Half oktober: Over promiscue vrouwen en de Westerplas

Het was opnieuw een productieve werkdag in Latem. Start in de Latemse meersen. In de voormiddag werd de Japanse duizendknoop nog eens aangepakt en de grasstroken langs het wandelpad gemaaid. Na de middag trokken we naar de Westerplas. De wilgen in de randzone werden weggemaaid zodat de plas een mooi open karakter behoudt, een vereiste voor de vele watervogels.

Nu er terug water in de Westerplas staat kunnen we opnieuw boeiende vogelwaarnemingen verwachten. De eerste bergeenden zijn terug en de deelnemers werden vergast op een mooie waarneming van een jonge lepelaar. Deze prachtige vogel vindt in de lage landen zijn noordelijkste broedgebieden. Eind oktober vertrekken de laatste vogels richting zuiden. Eind februari komen de eerste vogels terug.

Een andere bijzondere waarneming dateert van dertig juni. Een kleine mantelmeeuw (foto hierboven) droeg een kleurring met een code die we met de telescoop konden aflezen. Hierdoor kwamen te weten dat de meeuw op 26 juni 2007 als kuiken werd geringd op het Deense eiland Sprogo. Wie met de auto naar Kopenhagen reed heeft dit eilandje misschien al bezocht. Dit mini-eiland doet dienst als verbinding tussen het Deense Zeeland en Funen. Bij de constructie van het gigantische bruggen- en tunnelcomplex werd het eiland vergroot van 38 tot 154 hectare en werd er een natuurgebied aangelegd. Het eiland heeft ook een bijzondere geschiedenis. Tot 1953 was het een gevangenis voor vrouwen waarbij patholgische promiscuïteit werd vastgesteld…

Tijdens de werkdag haalden we ongeveer twee ton plantenmateriaal uit onze natuurgebieden. Dit zal gecomposteerd worden. Het hooi dat in de zomer wordt geoogst wordt gebruikt door een melkveehouder als strooisel in de koeienstal. We brachten een bezoekje aan de boerderij van een landbouwer die ongeveer de helft van ons natuurgebied beheert. Eén van de koeien die de zomer in de Latemse meersen doorbracht had net gekalfd. Een mooi voorbeeld dat toont dat landbouw en natuurbehoud wel degelijk complementair kunnen zijn.

Wie zich afvraagt wat de nieuwe houten constructie is in de beek ter hoogte van de afsluitconstructie van de Westerplas kan hier wat meer info vinden. Het is een vistrap die ook het waterpeil in de Westerplas op een voldoende hoog niveau moet houden terwijl vissen toch vrij kunnen migreren tussen de beek, de Leie en het bufferbekken. Of dit ook echt lukt zal de toekomst uitwijzen.

29-09-2009

Actueel eind september: Maaien – grazen – graaien - zeisen

We hebben geprofiteerd van de droogte om eind september nog een aantal beheerswerken uit te voeren. En deze hadden een sociaal tintje. In de Westerplas hebben we grote delen gemaaid met de maaibalk die Rajo ons eerder dit jaar schonk. Dit werk werd uitgevoerd door een gedetineerde in het kader van een alternatief strafuitvoeringsprogramma. De betrokkene had eerder reeds de Muynckhammen, een natuurcompensatiegebied ter hoogte van de Leie en de ringvaart, afgespannen met een schapenraster zodat we deze nieuwe natuurparel vanaf volgend jaar ook kunnen inzetten in het begrazingsproject. Op die manier behouden we een ideaal broedgebied voor o.m. kleine plevier en kievit. Het maaisel uit de Westerplas werd afgevoerd door het dagcentrum Obra. Dit centrum begeleidt mensen met een mentale handicap en heel regelmatig helpen ze ons bij het natuurbeheer in de reservaten van ons werkingsgebied. Prachtig toch!

Ondertussen hebben we de schapen met behulp van onze veearts verzorgd en ingedeeld in wintergroepen. De ooilammeren werden naar het domein Gevaert-Minne gebracht. Het gemeentebestuur van Sint-Martens-Latem heeft een weide aan het gemeentelijk museum ter beschikking gesteld en hierdoor krijgt het domein van de voormalige “commune” opnieuw een rol in het natuurbeheer. In de jaren ’80, toen het natuurbeheer in de Latemse meersen opstartte werden we in het intussen verdwenen restaurant van de commune na een deugddoende werkdag in de Latemse meersen steeds vergast op een gratis gezonde maaltijd. Er hangt dus een beetje nostalgie aan het feit dat we hier terug actief zijn.

De rammen zullen deze winter net als vorig jaar de Westerplas begrazen. Onze topram Freddy is samen met de kweekooien naar Merelbeke gebracht en zal in vervanging van Aaron op zijn beurt helpen voor de uitbreiding van de Herdwickgroep. Om de verschillende geselecteerde natuurgebieden (Westerplas – bufferstrook Nazarethbeek – Gevaert Minne – Muynckhammen - Merelbeke) optimaal te begrazen moet onze groep immers uitbreiden van 19 naar een 50-tal dieren. Deze zones komen niet in aanmerking voor begrazing met koeien waar dat in een groot deel van onze natuurgebieden wel het geval is. Dan geven we de voorkeur aan samenwerking met lokale landbouwers. Meer Herdwickfoto’s vind je hier: http://picasaweb.google.com/emboto1/Herdwicks#

Doordat de Meersbeek zo goed als droog stond (zie archief) zijn we tussengekomen om de bedreigde vispopulatie te redden. 25 van de 34 karpers werden op het nippertje uit de modder gegraaid en naar veiliger oorden gebracht.

Vorige week werd opnieuw een zeiscursus georganiseerd in de Latemse meersen. Ook hier hangt een vleugje nostalgie aan. Gedurende meer dan 15 jaar hebben we de Latemse meersen immers beheerd met pure man- en vrouwkracht en gingen we de toen nog heel ruige vegetatie te lijf met de zeis. Schitterende tijden waren dat. Op 24 oktober krijg je ook nog de kans om de edele kunst van het maaien met de zeis onder de knie te krijgen. Meer info vind je hier: http://www.inverde.be/cursus.php?id=664

Noteer alvast 10 oktober want dan kan ook jij ons helpen bij het natuurbeheer tijdens de beheerswerkdag in de Latemse meersen en de Westerplas. Afspraak vanaf 10 uur aan het cultureel centrum in de Kwakstraat. Zie ook de agenda.

04-09-2009

Actueel begin september 2009: Westerplasdieptepunt

Nu de regen in het land is staan we even stil bij wat een bijzonder mooie maar droge zomer was. Dit leverde wel wat uitzonderlijke beelden op. De Westerplas droogde zo goed als volledig uit op enkele diepere poelen na. De Nazarethbeek en de Hooglatembeek stonden volledig droog en ook de Meersbeek in ons natuurreservaat was zo goed als uitgedroogd.

De karpers in de beek hadden het dan ook bijzonder moeilijk. Verschillende exemplaren sneuvelden onder de toegesnelde reigers en de grotere vissen trachten nog een zwembaar plekje te vinden in de uitdrogende beek. We hebben een filmpje gemaakt van wat wel leek als longvissen in de Afrikaanse savanne (http://www.youtube.com/watch?v=6ln2EUTcRww).

Ook in de Westerplas leek het soms op een uitdrogend Afrikaans landschap. Zoals in een vorig actueeltje beschreven, profiteren vooral de wilgen ervan. Een probleem waar onze herdwickschapen hopelijk komaf mee maken. De waterstanden in de Westerplas worden automatisch gemonitord. Via kleine sensoren die geplaatst zijn aan de afsluitconstructie en die we kunnen aansluiten op een laptop weten we perfect hoe het gesteld is met de waterstand.

De rode horizontale lijn op de onderstaande grafiek (klik op de grafiek voor een groter beeld) toont de gewenste waterstand aan. Op 6m40 staat de Westerplas plasdras. En dat vinden de talloze steltlopers fantastisch. Op de grafiek kan je zien dat deze ideale situatie gedurende bijna het volledige jaar 2008 werd bereikt. Het was dan ook constant een vogelfestival in de Westerplas.

In 2009 was het begin augustus nog wel leuk met kleine plevieren, witgatjes, bosruiters, oeverlopers enz. Tegen eind augustus was het met een waterstand van meer dan 40 cm onder het maaiveld eerder vogelarm, een eenzaam witgatje of ijsvogel niet te na gesproken. Dit stelde ook enorme problemen voor de waterkwaliteit. Een analyse toonde aan dat de waterkwaliteit in de Westerplas ronduit slecht is. Oorzaak: zware bemesting uit de omliggende landbouwgronden. Het stagnerende water, de overbemesting en de hoge temperaturen zorgden dan ook voor heel wat algenbloei in de uitdrogende plassen. Een beetje regen is dan ook meer dan welgekomen om de najaarstrekvogels een warm welkom te heten in dit prachtig natuurgebied. Geniet ervan.

2009-08-20

Latems actueel augustus: Vier nieuwe Herdwicks voor schapenproject

De regelmatige Westerplasbezoeker zal het wel gemerkt hebben dat sinds eind juli de zeven Herdwicks terugkeerden naar de Westerplas. Om een rustig broedseizoen te verzekeren worden ze in het voorjaar verplaatst naar de Nazarethbeek en later naar Merlebeke. Wie tot half september het wandelpad aan Tussen Beken frequenteert zal daar ook af en toe onze kweekgroep kunnen waarnemen. Een ram met drie ooien en hun vier lammeren. Zondag werden daar nog vier ooien bijgeplaatst. Ze werden dit jaar geboren in het Watervlietse krekengebied en zullen vanaf 2011 onze kweekgroep versterken. Momenteel bezitten we 19 schapen en het is de bedoeling om een kudde van een 40-tal schapen te bekomen om natuurgebieden in Sint-Martens-Latem, Merelbeke en het Gentse te beheren.

Door hun gegraas hopen we de verwilging van de bufferbekkens tegen te gaan en zodoende de buffercapaciteit maximaal te behouden zonder echte dure middelen in te zetten. Wilgen kiemen eind mei begin juni. We pogen in die periode de waterstand dan ook voldoende hoog te houden om het kiemen te beletten. Door het relatief droog voorjaar in 2009 is dit niet goed gelukt. Tienduizenden wilgenstruiken kiemden dan ook. Als deze effectief uitgroeien tot een wilgenbos dan zal de waterbergende capaciteit van het bekken sterk dalen. We zijn benieuwd in welke mate de schapen de Westerplas open kunnen houden. We hebben dit jaar alvast in het centraal deel ook een maaiexperiment uitgevoerd en in het najaar zullen we andere proefvlakken maaien.

Een beetje uit het zicht van de wandelaars hebben we ook een paar stroken omgeploegd. Hier willen we akkerkruiden een groeikans bieden. Na de aanleg van de Westerplas merkten we dat grote groepen vinken, kepen en rietgorzen (en zelfs eens een in het binnenland bijzonder zeldzame sneeuwgors) wintervoedsel vonden op de onkruiden die op de opgehoogde gronden verschenen. Momenteel zijn die plekken omgevormd tot graslanden maar door deze geploegde stroken kunnen we dit biotoop wellicht in stand houden.

Ondanks onze inspanningen kunnen we het broedseizoen in de Westerplas geen onverdeeld succes noemen. In het kortgegraasde grasland broedde wel de heel mooie gele kwikstaart (http://waarnemingen.be/gebied/photos/32464?from=2007-08-17&to=2009-08-17&g=0&z=0&u=0&sp=0&page=2) . Momenteel zijn een zevental vogels nog dagelijks te bewonderen, makkelijkst te bekijken op het net geoogste aardappelveld. Nog meer bijzonder was het broedgeval van een rouwkwikstaart. Hoewel er een prachtig mannetje (http://waarnemingen.be/gebied/photos/32464?from=2007-08-17&to=2009-08-17&g=0&z=0&u=0&sp=0&page=3) enige tijd aanwezig was koos ons vrouwtje rouwkwik uiteindelijk voor een witte kwikstaart, een gemengd huwelijk dus. Witte kwikstaarten zijn bij de meeste mensen wel bekend. Rouwkwikken zien er gelijkaardig uit maar de mannetjes hebben een donkerzwarte rug en de vrouwtjes zijn donkerder grijs met een bijna zwarte stuit. Rouwkwikken broeden in het Verenigd Koninkrijk maar enkele zeldzame koppels broeden in Nederland en Vlaanderen. Je kan het vrouwtje nu nog dagelijks spotten aan de voorkant van de Westerplas maar neem dus een goede vogelgids bij de hand want je hebt een geoefend oog nodig om deze soort te herkennen. Dit jaar misten we ook een broedsel van de bergeend. Hoewel de vogels duidelijk langer bleven pleisteren dan vorig jaar kwamen ze niet tot broeden. Wel kwamen er in juli drie jonge vogels van een broedgeval uit de buurt naar de Westerplas afgezakt en zijn er dagelijks te bekijken. Het broedsucces van de kluten vorig jaar werd ook niet herhaald. Het broedkoppel kwam wel ter plaatse, bleef maar twijfelen, verdween even en kwam dan terug om na het bouwen van een nest en wat balts- en paargedrag toch andere oorden op te zoeken. Groot was onze verbazing toen weken later een mannetje met maar liefst twee vrouwtjes de Westerplas opzocht. Een nest was al snel gemaakt en het mannetje verlegde zijn aandacht naar het tweede vrouwtje. Na een week broeden werd het nest jammer genoeg leeg geroofd door een vos (http://waarnemingen.be/foto/view/766408) die een vaste stek blijkt te hebben in de buurt van dit bekken. De kluten verdwenen enige dagen later met de noorderzon. Ook de kleine plevieren die voor het laatst in 1995 in Sint-Martens-Latem broedden hadden wellicht geen succes. We ontdekten wel drie nesten maar deze mislukten. Een jonge vogel die begin juli enige tijd aanwezig was kwam mogelijk van een andere plek. (http://waarnemingen.be/gebied/photos/32464?from=2007-08-17&to=2009-08-17&g=0&z=0&u=0&sp=0&page=4)

Wil je meer te weten komen van ons schapenproject lees dan zeker de volgende Snep! Er staat ook heel wat nieuws in over onze laatste aankoop in de Latemse meersen. Ook in dat natuurgebied werd heel wat gewerkt deze zomer maar dit kon je al zien in het fotoverslag. Momenteel staan de hooilanden in de Kwakstraat na deze maaibeurt opnieuw in bloei. Ik kan me niet meer herinneren dat er in de zomer nog zoveel dotterbloemen bloeiden. De moeite waard om eens te bekijken, hou ook de lucht in de gaten want de Wespendieven (een roofvogel die ’s winters naar tropisch afrika trekt) uit de buurt hebben jongen en zijn er regelmatig waar te nemen.

18-05-2009

Actueel mei 2009: Lentewerkzaamheden en Franse wintertalingen

Deze week zijn we gestart met lentewerkzaamheden in de Latemse meersen. Dankzij de steun van de gemeente Sint-Martens-Latem vonden we voldoende financiering om ons rasterplan vorm te geven. Op verschillende plaatsen in de Latemse meersen worden oude verwaarloosde afsluitingen vervangen. Plastic paaltjes en oude prikkeldraad worden verwijderd en een nieuw kwaliteitsvol raster komt in de plaats. We gebruiken palen van de wilde kastanje omdat die zonder schadelijke beschermingsproducten toch een vrij lange levensduur garanderen. Op die manier kunnen we het natuurbeheer op diverse percelen optimaliseren. I.s.m. landbouwers worden de betrokken percelen in juni-juli gemaaid waarna koeien worden ingezet voor de nabegrazing. De graslanden gaan vervolgens kort gegraasd de winter in. Net dat leidt tot gevarieerde bloemen- en soortenrijke hooilanden. Dank aan de sociale werkplaats natuur en landschap voor het puike en professioneel uitgevoerde werk.

Tijdens de werkzaamheden deden we wel een ietwat lugubere ontdekking. Een van onze reegeiten lag dood onder een rozenstruik. Goed verborgen maar de penetrante geur bracht ons op het spoor. Nadat er vorig jaar geen jongen opgroeiden zijn we benieuwd of de reepopulatie ondanks deze nieuwe tegenslag toch nog stand zal houden in Sint-Martens-Latem.

Een boeiende ontdekking deden we in de Westerplas. In Frankrijk worden eenden gevangen en voorzien van een markering op de snavel. Deze codes zijn af te lezen met een telescoop en op die manier kunnen de migratieroutes van de vogels vrij goed gevolgd worden. In de Westerplas ontdekten we zo’n gecodeerde wintertaling. De vrouwelijke vogel werd in de winter van 2006-2007 als volwassen vogel Lac Puydarrieux gevangen en gemerkt. Dit meer bevindt zich aan de Franse Pyreneeën en is in de trekperiode een spectaculaire overnachtingsplaats voor een duizendtal kraanvogels. De wintertaling die we in de Westerplas ontdekten verblijft elke winter trouw op dit Frans meer maar de onderzoekers hebben dus moeten wachten tot 2009 om iets meer van haar trekgedrag te weten te komen. Op 27 maart werd ze voor het laatst in Puydarrieux gespot waarna ze op 23 april in onze Westerplas opdook om er enkele dagen op krachten te komen voor ze haar trek naar noordelijker broedgebieden voortzette. We konden jammer genoeg enkel een vrij wazige foto maken.

De voorjaarstrek is nu zowat naar zijn einde aan het lopen. Deze week arriveerden de eerste bosrietzangers uit zuidelijk Afrika. Het zijn de laatste broedvogels die in Latem toekomen. Het ideale moment voor een wandeling dus want de vogels zijn tot midden juni bijzonder vocaal. Een korte wandeling van aan de kerk, over het wandelpad naar de Kerkstraat om dan via de vlasblekerij terug te keren moet al snel een 8-tal zingende vogels opleveren. Hier kan je mijn favoriete meersensoort beluisteren: http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&menuentry=soorten&id=335&tab=multimedia

06-04-2009

Rajo, verdeler van landschapsmachines steunt natuurbeheer in de Latemse meersen

Deze week werd het natuurbeheer in de Latemse meersen een stevige duw in de rug gegeven. De firma Rajo (www.rajo.be) schonk aan de Latemse kern van Natuurpunt Gent een maaibalk. Rajo is gespecialiseerd in landschapsmachines voor natuur-, bos- en groenonderhoud. Met de maaibalk kunnen we het groeiend areaal aan heel natte percelen beter beheren. De laatste natte zomers toonden aan dat de huidige landbouwmachines te veel bodemschade aanrichten als ze op de meest drassige gronden worden ingezet. Ook voor de najaarsmaaibeurt biedt deze maaibalk extra mogelijkheden waardoor we het natuurherstel in de bloemenrijke hooilanden kwaliteitsvol kunnen uitvoeren. De vrijwilligers uit de Latemse meersen danken de firma Rajo en de medewerkers van Natuurpunt voor dit fel gewaardeerd cadeau.

Actueel begin april: de liefde is in het land

Minder machinaal maar met even veel plezier heeft de Latemse Natuurpuntkern vier houtkanten aangelegd in de Latemse meersen. Een 500-tal bomen en struiken werden strategisch aangeplant om enerzijds een fraaier landschap te creëren en om anderzijds de kunstmatige bospercelen in de Latemse meersen af te zomen met een mooiere bosrand. Omdat we werkten met inheemse soorten waaronder lijsterbes, meidoorn, hazelaar, Europese vogelkers en Gelderse roos, zal ook de natuur dik profiteren van ons plantwerk. Omdat de meeste van deze soorten ook een prachtige bloesem hebben wordt het nog een lust voor het oog ook. Waar beschikbaar werkten we zelfs met autochtoon plantmateriaal. Dit zijn plantjes waarvan het wetenschappelijk vrij zeker is dat de moederboom genetisch gezien uit onze regio afkomstig is. Er worden nogal wat zaden verhandeld doorheen gans Europa maar autochtone struiken zouden beter aangepast zijn aan ons ecosysteem.

We hebben de boompjes geregistreerd op de website http://www.1miljoenbomen.be/ . De verenigde naties willen niet minder dan zeven miljard bomen aanplanten in de wereld. Vlaanderen wil hiervoor één miljoen bomen voor haar rekening nemen. Het is een actie van het Agentschap voor Natuur en Bos en de Vereniging voor Bos in Vlaanderen. Natuurpunt is partner en dat is hard nodig want momenteel werd nog maar een kwart van de doelstelling gehaald. Als je zelf bomen aanplant kan je dit project ondersteunen. Surf dus zeker eens naar het promofilmpje (http://www.youtube.com/watch?v=SfEmJMO2wp4) Nu de zomer eraan komt wensen wij alle actueellezeressen ook zo’n boom van een vent toe.

Ondertussen heeft onze kluut in de Westerplas een lief gevonden. Eind maart vervoegde een vrouwelijke vogel ons mannetje dat hier al een drietal weken vroeger was toegekomen. Met rondedansjes was het verleidingsspel snel bezegeld en zaterdag werden de eerste paringen vastgesteld. Het vrouwtje is intussen aan de nestbouw begonnen. Helaas koos ze een ongelukkige plek uit die bij zware regenval onder water loopt. We hopen dat ze toch nog een betere plek uitkiest zodat we binnen een maand opnieuw jonge kluten kunnen verwelkomen. Om absolute rust te garanderen voor onze broedvogels vragen we nu nog meer dan anders om enkel de paden te bewandelen en de weilanden onder geen beding te betreden.

30-03-2009

Actueel eind maart: Herdwickschapen op vakantie in de woonwijk

Wie dit weekend op bezoek ging in de Westerplas heeft wellicht opgemerkt dat de Herdwickschapen verdwenen zijn. Zaterdagmorgen hebben we ze weggevangen. Nu ja gevangen, gedwee als makke lammetjes volgden ze Peter naar de klaarstaande trailer (http://www.youtube.com/watch?v=_SQBwvWlLjU). Daar heeft de veearts de schapen ingeënt tegen de blauwtongziekte, ontwormd en beschermd tegen mogelijke schurft (http://www.youtube.com/watch?v=-haJsgS1CpE&feature=channel ).

Nadien hebben we de schapen geschoren (http://www.youtube.com/watch?v=H-LQGpdHh-k&feature=channel ) en werden hun hoefjes bijgeknipt (http://www.youtube.com/watch?v=UE78Q2EJ4fg&feature=related ). Op die manier kunnen de schapen gezond en wel de zomer tegemoet. De schapen werden van de Westerplas gehaald om de broedvogels absolute rust te verschaffen. De eerste broedvogels zijn intussen aangekomen. Niet minder dan 4 koppels bergeend lijken hier hun nest te willen maken. De kleine plevieren zijn ook al toegekomen na hun wintervakantie in het zuiden en we hopen dat ze dit jaar voor het eerst gaan broeden. Ook de kluut is nu een tiental dagen aanwezig in de plas, helaas nog zonder partner. We duimen dat de komende dagen een schoon lief voor hem komt neergestreken.

Ondertussen worden de Wersterplasschapen ingezet in het onderhoud van de bufferstrook langs de beken in Hooglatem. Wie de schaapjes wil bezoeken zal ze aantreffen aan het speelpleintje in Tussen Beken net over de beek. In de loop van de zomer keren ze terug naar de Westerplas.

Samen met het gemeentebestuur en het wijkcomité van Hooglatem en de welpen van de Latemse scouts beplantte Natuurpunt één van de nieuwe bufferstroken in de woonwijk. Hiervoor werden inheemse struiksoorten gebruikt zoals meidoorn, gelderse roos en europese vogelkers. Op die manier krijgt de natuur een schitterende verbinding tussen het toekomstige Parkbos en de nieuwe Westerplas. Door het slechte weer was de opkomst eerder beperkt te noemen hoewel alle vooraf geboorde plantgaten netjes opgevuld raakten. Ook drie schepenen waren van de partij.

Wie zin heeft om Latem groener te maken en ook een boompje te planten kan nu zaterdag 4 april vanaf 14 uur terecht in de Latemse meersen. Dan planten we in ons natuurreservaat een schitterende houtkant aan. Op het einde van de Meersstraat aan de Vlasblekerij ga je naar links en je volgt het aarden zandwegje. Een 400-tal meter verder vind je ons aan de rechterkant. Als je een spade hebt dan mag je die meebrengen.

17-03-2009

Actueel half maart : afscheid van de winter

Nu de eerste steltlopers terug in de Westerplas toekomen en de eerste voorjaarsbloemen ontluiken wordt het hoog tijd om afscheid te nemen van de winter. Een beetje te laat denkt u in deze lenteweek? Toch niet helemaal. Bij een controle van de Latemse ijskelders bleken een aantal van onze zoogdieren nog steeds in winterslaap te zijn. In één ijskelder vonden we zeven vleermuizen, in een andere meer vervallen kelder eentje. Er werden vier baarvleermuizen en vier franjestaarten gedetermineerd.

IJskelders werden in het verleden gebruikt als frigo. Door ijs in een ondergrondse koepel te brengen konden rijkere burgers en kasteelheren allerlei voedingswaren makkelijk de winter doorbrengen. In sommige steden verspreid in Europa had men grote stadsijskelders. De ijskelders in Latem zijn particulier bezit. Hoewel ze in onbruik raakten bieden ijskelders het ideale micro-klimaat voor overwinterende vleermuizen. Het is er relatief vochtig maar de harde vrieskou blijft buiten. De best beheerde ijskelder bevat zeven exemplaren wat volgens specialisten best een hoog aantal is. De dieren kruipen er graag weg in spleten en wat opvallend is bij de Franjestaart is dat mannetjes dichter bij de (koudere) uitgang hangen dan de vrouwtjes. De tweede ijskelder die slechts één vleermuis herbergde zou mits enkele eenvoudige verbeteringswerken extra vleermuistroeven kunnen krijgen.

De 3,5 tot 8 gram wegende baardvleermuis zal in de loop van maart haar winterverblijf verlaten en kleine zomerkolonies vormen op één of andere kerkzolder of in een holle boom. Ook de even kleine franjestaart gaat dan op zoek naar een geschikte zomerkolonie. Of liever gezegd cluster van zomerverblijfplaatsen want van deze soort is het geweten dat ze tijdens de zomerperiode vaak twee maal per week verhuizen.

Andere zoogdieren hebben wel hun winterslaap beëindigd. Zo zijn de eekhoorns op de hoek van de Kwakstraat in de naaldbomen op het einde van het wandelpad bijzonder actief. De aandachtige wandelaar zal gezien hebben dat we de beuken wat hebben uitgedund. Zo kunnen de overblijvende bomen mooiere kronen vormen die dan weer haal wat beukennootjes kunnen dragen. De eekhoorns zullen ons dankbaar zijn.

Zelf meewerken aan fraaiere natuur in Sint-Martens-Latem? Dat kan via deelname aan de activiteiten die je in het onderstaande actueeltje leest.

07-03-2009

Latems actueel begin maart: Parkbos Gent groeit in Sint-Martens-Latem

1100 kinderen van alle Latemse scholen hebben op zes maart opnieuw een stukje van het Gentse Parkbos aangeplant. Het toekomstige parkbos kent zijn westelijke grens aan de Latemse Moeistraat. Vorig jaar plantten de schoolkinderen uit Latem en Deurle er al een stukje Turrebos aan (zie archief). Nu werd het Parkbos Gent aangevuld met een stukje Neckersbos. De namen van deze nieuwe bospercelen verwijzen naar oude toponiemen.

Op zaterdag 28 maart kan iedereen meehelpen om de verbinding tussen het Parkbos Gent en de Westerplas aan te planten. Vanaf 14 uur plant Natuurpunt samen met de gemeente en het wijkcomité van Hooglatem een groen struikenlint aan dwars door de woonwijk. Afspraak vanaf 14 uur in de straat twee dreven.

Op 4 april krijg je een herkansing, want dan vervolledigen we onze houtkant in de Latemse meersen. In het archiefbericht over de extra werkdag kon je reeds lezen dat we de eerste zwarte elzen er reeds plantten. Afspraak om 14 uur aan het aarden verbindingwegje tussen Kwakstraat en Meersstraat (op het einde van de Meersstraat aan de blekerij naar links dus).

25-02-2009

Extra werkdag zorgt voor extra bomen

Het voorjaar van 2009 wordt een echt bomenvoorjaar. We startten reeds met het knotten van twintig wilgen in de Meersstraat. We organiseerden zelfs met succes een extra werkdag en een lokale landbouwer beloofde om de laatste takken op te ruimen. Op deze extra werkdag hebben de Natuurpuntvrijwilligers ook twee nieuwe houtkanten met zwarte els aangeplant in de Latemse meersen.

Op 28 maart kan je ook helpen om Latem wat bomenrijker te maken (afspraak om 14 uur aan Twee Dreven huisnummer 17). Dan ondersteunt de Latemse kern van Natuurpunt Gent de aanplanting door de gemeente van de bufferstroken langs de Hooglatembeek. Deze bufferstroken moeten niet enkel de wateroverlast beperken maar vormen meteen ook een groen lint doorheen de woonwijk waardoor de natuur een mooie verbinding krijgt tussen het toekomstige Parkbos en de Westerplas.

Zaterdag 28 februari is iedereen welkom op een heel leuke bomenactiviteit: Boomgefluister. Op de voorpagina van de website vind je er alle info over. Op een geanimeerde manier leer je er van alles over bomen. Onder meer dat ook dood hout in je tuin heel belangrijk is. Zo vonden we dit weekend bij een wandeling in de Latemse meersen diverse trilzwammen op dode takjes waaronder het Judasoor, de zwarte en de gele trilzwam.

Ook deze twee creepies vonden we in een stapel dood hout die we vorig jaar na het knotten lieten liggen speciaal om deze beestjes kansen te geven; want dood hout brengt leven in de natuur.

Actueel: begin februari 2009: Nieuw perceel aangekocht en een extra werkdag

Na het aankooprecordjaar 2008 kent het natuurreservaat de Latemse meersen in 2009 alweer een vliegende start. Natuurpunt slaagde erin om in de Meersstraat een perceel van maar liefst 1,6 hectare aan te kopen. Hierdoor groeit ons Natuurreservaat opnieuw een mooi stuk aan. Volgende week zaterdag kan je het samen met ons bekijken.

Het perceel ligt immers recht tegenover huisnummer 34 net naast het perceel waar de knotdag van 7 februari doorging. Er werd keihard gewerkt tot in de late uurtjes maar machinebreuk en de relatief beperkte opkomst (slechts 6 deelnemers waar we vorig jaar met 25 waren) leidt ertoe dat nog niet alle hout is opgeruimd. Daarom zal er op zaterdag 14 februari een extra knotnamiddag georganiseerd worden van 14 tot 17 uur in de Meersstraat (dat is een zijstraat van de Kerkstraat) tegenover huisnummer 30. Op die manier heb je nog ruim de tijd om met een brede glimlach deel te nemen aan de Algemene Vergadering. Kijk maar eens hoe gelukzalig enkele van onze deelnemers van dit weekend eruit zien na enkele uurtjes knotten. Gezonder dan fitness en prachtige natuurwaarnemingen gegarandeerd. We zagen onder meer sijsjes, twee houtsnippen, een overvliegende groep kemphanen en overtrekkende grauwe ganzen, een sperwervrouwtje en wat leuke waarnemingen van haas en blauwe reiger.

Kotten werkt RElaxerend Pierre in boom

Nog een dikke merci aan terreinbegeleider van de Natuurpuntarbeidersploeg Nico die zijn vrije zaterdagmiddag opofferde om ons ijzeren paard te herstellen waardoor het werk toch nog behoorlijk opschoot.

Actueel Latemse meersen januari 2009: Uilen rusten en roesten

Deze winter bracht ons een schitterend natuurfenomeen in de Latemse meersen. Op het einde van de Baarle Frankrijkstraat werd in een tuin een roestplaats van ransuilen ontdekt. Maar liefst elf ransuilen werden er geteld. Het is bekend dat deze uilen in de winter elkaars gezelschap opzoeken om de winterdagen samen rustend door te brengen. Van daaruit trekken ze ’s nachts de Leievallei in op zoek naar prooien, voornamelijk muizen maar ook vogels en andere prooien zoals vleermuizen en mollen worden wel eens gevangen. In de Bourgooien is zo’n bekende roestplek, want zo heet men dergelijke verzamelplaatsen, in de knotwilgen. Maar dit jaar kozen de ransuilen voor een plekje langs de Leie in de Latemse meersen.

En elf exemplaren is een behoorlijk indrukwekkende groep. Waar de uilen vandaan komen weten we niet. In de winter vinden we zowel plaatselijke vogels als wintergasten uit noordelijker streken. De roestplaats, want, ligt in het vaste broedterritorium van onze lokale ransuil. Deze vogel vind je in de maanden mei –juni heel vaak al een half uurtje voor de schemer jagend in de weiden langs het zijstraatje links op het einde van de Baarle Frankrijkstraat. Het is nu ook een goede plek om de uilen te zien. De uilen verlaten de roestplek in de schemering (rond zes uur p.m.). Ze komen dan wel eens op de telefoonkabel zitten die over de Baarle Frankrijkstraat loopt even voor het zijstraatje.

Opnieuw schaatsplezier in de Westerplas - geniet van dit winterse bericht, al is het schaatsen sedert de dooi niet meer van toepassing!

10-01-2009

Ingevolge een beslissing van de burgemeester van Sint-Martens-Latem werd het schaatsen in de Westerplas afgelopen week om veiligheidsredenen verboden. Nu heeft het echter weer lang genoeg gevroren en is het weer toegelaten om te gaan schaatsen, sleeën en slieren op de plas. En het is superplezant!

De Latemse kern van Natuurpunt heeft de afgelopen tijd in samenwerking met de gemeentediensten de Westerplas schaatsklaar gemaakt. Doordat de vrieskou blijft aanhouden en de meeste Westerplasvogels vertrokken zijn naar de Leie en de Schelde is het even opnieuw aan de wijkbewoners om te genieten van ijs- en glijpret (http://nl.youtube.com/watch?v=oSOJgvognxE&feature=channel_page ). Omdat het sinds enkele weken al heel droog is, stond er helaas weinig water in de plas. Hierdoor is schaatsen wel beperkt tot de poelen en sloten die in het gebied werden aangelegd. Voorzichtigheid blijft geboden, dus gelieve de afsluiting te respecteren.

We hebben ook de herdwickschapen afgezonderd met elektrische netten (niet aanraken). Vele wandelaars vroegen ons reeds of de herdwicks het niet te koud hebben. Dit harde oerras is veel slechtere weersomstandigheden gewoon in zijn gebied van herkomst. De schapen zijn behoorlijk tam en als ze aan de draad staan moet je je hand maar eens tussen de wol steken en dan zal je wel merken dat deze beestjes het zelfs in deze weersomstandigheden nog comfortabel warm hebben. Hoewel ze er nog relatief weinig interesse in hebben (er is nog voldoende natuurlijk voedsel in de plas te vinden) voederen we de dieren bij met hooi en krachtvoer.

We zorgen ook voor wakken in het ijs zodat ze permanent drinkwater hebben. Maar de beestjes prefereren hun natuurlijk gedrag. Ze zoeken gewoon plekjes met gecrusht ijs en eten en likken dit op (We hebben dit ook gefilmd: http://nl.youtube.com/watch?v=LJry-HfSb4Y).
Wellicht is zo’n ijsje heel wat lekkerder dan het regenwater dat ze normaal gezien drinken. Deze dieren genieten dus van dit winterweer en Natuurpunt kern Latem wenst de vele bezoekers van de Westerplas hetzelfde ijsplezier toe tijdens deze winterprik.

Actueel eind december: vervolg op het artikel uit Snep Jg7 nr.4 blz. 46-50 'De Westerplas: jaaroverzicht 2008'.

Dit actueeltje sluit net als vorig jaar aan bij het jaaroverzicht van de vogels in de Westerplas 2008 dat in de laatste Snep! is verschenen. Het artikel eindigde op 30 oktober met het uitwuiven van een late zomertaling. We waren nog ietwat voorbarig want deze zeldzame broedvogel bleef nog heel wat langer hangen. Op 4 november verdween de vogel om op 22 november plots terug op te duiken. Nadien vertrok de zomertaling definitief richting Afrika. Ondertussen waren de wintertalingen reeds een hele tijd in de Westerplas toegekomen en de aantallen liepen op 22 november op tot maar liefst 62 exemplaren. Ook in december bleven ze talrijk met 52 exemplaren na de eerste felle vorstnacht op 27 november. Nadien vroor de Westerplas langzaam dicht en verhuisden de wintertalingen naar de Leie en de Schelde.

Wat de andere eenden betreft is het eerder een rustig najaar geworden zowel in de Westerplas als in de rest van het Gentse en Vlaanderen. Begin november was de Westerplas goed gevuld met water wat wel wat eenden aantrok. Nadien werd het droog, waren de waterstanden heel laag en kozen de meeste eenden andere locaties zoals het Leeuwenhof. De slobeend bereikte maximaal zes exemplaren op 16 november maar dat was het dan voor 2008. Tafeleenden zullen nooit talrijk zijn in de Westerplas. Bij hoge waterstanden duiken ze hier wel eens op met maximaal 4 exemplaren op 16 december. Op diezelfde dag bereikte ook de krakeend haar maximum met 30 exemplaren (vorig jaar waren dat 56 ex op 19/11). Maar ook bij deze soort daalden de aantallen nadien snel tot slechts 2 en uiteindelijk 0 exemplaren. Smienten doken in het begin van het seizoen wel op (6 ex. op 26/10) maar bleven bizar genoeg in november – december afwezig m.u.v. 2 exemplaren op 10 november. Voor de kuifeend moesten we het stellen met één mannetje op 7 december. Eind november begon het aantal bergeenden toe te nemen en op 30/11 zaten er reeds 13 koppels. In december bleven er meestal een 8-tal koppels aanwezig maar net voor de vorst daalden de aantallen opnieuw. Op het einde van het jaar waren nog twee koppels aanwezig. We hadden ook een nieuwe exoot waargenomen m.n. de roodschoudertaling. De vogel dook eerst op in de bufferstroken in de woonwijk maar op 11 november vonden we de vogel ook even in de Westerplas. Deze soort komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerka maar blijkt heel populair te zijn bij kwekers van siereendjes. Om jullie eindejaarsdagen wat op te warmen geven we hier een linkje mee van een copulerend koppeltje (http://www.youtube.com/watch?v=3c_AlXonZ5U). Anders dan vorig jaar troffen we dit najaar slechts een tweetal maal knobbelzwanen aan in de plas. Half november trokken er heel grote groepen grauwe gans over (425 ex).

Op steltlopervlak viel op dat de watersnippen na de drukke oktobermaand in aantal begonnen af te lopen hoewel we er op 19 november nog 45 samen zagen zitten om nadien een hele tijd terug te vallen tot nul. Eind december doken er opnieuw dagelijks vogels op. En zelfs in de vrieskou zaten er nog een tiental vogels in de Westerplas. We merkten slechts één bokje op in november-december. We noteren opnieuw een overwinterend witgatje (1 maal zelfs twee exemplaren). Regelmatig konden we in de aangrenzende graslanden wulpen waarnemen met maximaal 12 vogels op 21 december. Kieviten volgen zoals gekend de vorstgrens en afhankelijk hiervan werden tussen 0 en een honderdtal vogels geteld. De kemphanen doken door de lage waterstand vrij vroeg op. Toch is het bizar om te zien dat het elk jaar een heel tijdje duurt voor deze vogels Latem opzoeken nadat ze reeds een hele tijd in de Bourgoyen en het Leeuwenhof aanwezig zijn. De eerste drie vogels zagen we op 16/12 met een tot 20 exemplaren oplopend groepje op 24/12 om met de invallende vorst terug te vallen tot 0 vogels.
Op roofvogelvlak waren de buizerds, torenvalk en sperwer zoals steeds dagelijkse gasten. Op 31 oktober trok er een blauwe kiekendief hoog over en op 10 november zagen we op vijf minuten tijd twee slechtvalken.

Op zangvogelvlak sprongen opnieuw de boomleeuweriken in het oog. Hooglatem is om één of andere reden altijd een goede plek geweest voor deze soort en ook nu landen groepjes op de akkers aansluitend op de Westerplas. Zowel in november als december wordt regelmatig een grote gele kwikstaart gezien. Wellicht een exemplaar dat overwinterde in Hooglatem. In de ruigere plekjes zitten steeds rietgorzen en zitten er ook kleine aantallen waterpieper. Van de barmsijsenaanwezigheid in Vlaanderen hebben we op 23 december slechts twee vogels opgemerkt in de zwarte elzen op de eilandjes in het midden van de plas. Eind december stellen we ook een groepje van twee en eentje van vier overvliegende kruisbekken vast.
Hiermee hebben we zeker niet alle soorten vermeld. Dagelijkse gasten als de ijsvogel, aalscholver, kok- en stormmeeuw, waterhoen,… hebben we niet besproken. We hopen in elk geval dat je in dit artikeltje kan vaststellen dat er elke dag wel iets nieuws te beleven valt in de prachtige Westerplas.

2008 aankooprecord in de Latemse meersen

Dit jaar konden we het natuurreservaat de Latemse meersen uitbreiden met 4,5 hectare. Hiermee overtreffen we een eerder aankooprecord dat we in 1996 vestigden bij de start van ons aankoopproject. De door Natuurpunt beheerde oppervlakte beslaat nu 35 hectare. Deze aankopen konden slechts gerealiseerd worden dankzij de actieve steun van de gemeentediensten en het gemeentebestuur van Sint-Martens-Latem. Naast de subsidies van het Vlaamse gewest draagt ook de gemeente 29.081 euro bij om de financiering van deze aankoop rond te krijgen. De Latemse kern van Natuurpunt Gent dankt het college van burgemeester en schepenen en de gemeenteraadsleden voor de niet aflatende steun om de natuur in Latem nieuwe kansen te geven.

Schepen van leefmilieu Sabine Devos kon tijdens twee recente activiteiten van onze kern vaststellen dat ook de inwoners van Latem en Deurle al die inspanningen fel kunnen smaken. Tijdens het Westerplasvogelmoment kwamen minstens 120 dorpsgenoten genieten van tal van wintergasten waarvan ze vaak het bestaan niet kenden. Een overzicht van alle waarnemingen van 2008 vind je heel binnenkort in de Snep! en het volgende actueeltje bespreekt nog de waarnemingen van november – december. Ook op de kerstmarktwandeling door de Latemse meersen daagden opnieuw meer dan 80 deelnemers op. De opbrengst van deze activiteit ging zoals ieder jaar integraal naar het project van de Latemse Lionsclub.

Met alle Irakezen en zeker met de deze!

Onze herfstwerkdag in de Latemse meersen had wel een bijzonder kantje. De Iraakse Humanitaire Vereniging had aangeboden om met enkele van hun leden te komen helpen. Deze organisatie van Iraakse migranten in ons land tracht onder meer in het kader van de integratie mee te helpen aan sociale doelen. Lokale vrijwilligers van Natuurpunt helpen bij het beheer van hun natuurreservaat vinden ze zo’n goed doel. En we hadden het kunnen weten, het werd een explosief dagje natuurbeheer.

Op een halve dag was het werk van een hele dag reeds achter de rug. Samen met onze nieuwe Iraakse vrienden maaiden we het wandelpad aan de Kwakstraat, verwijderden de invasieve Japanse duizendknoop (we moeten niet overdrijven met die integratie) en werd het najaarshooi binnen gerold. Voor het eerst in onze beheersgeschiedenis werd het najaarshooi gedroogd, geperst en in plastic ingepakt. Op die manier hebben we perfect wintervoedsel voor de schapen in de Westerplas.

’s Middags konden we meegenieten van een heerlijke Koerdische rijstschotel en linzensoep. Voldoende gesterkt dus om naar de Westerplas te trekken en daar ook nog wat beheerswerken uit te voeren. We concentreerden ons op het terugdringen van de wilgenopslag. Onder meer de wilgen die in de nieuwe afsluiting groeien werden weggesnoeid. We maakten ook het kluteneiland vegetatievrij en nu maar hopen dat deze prachtvogel ook volgend jaar zijn jongen hier groot brengt (zie archief) Ondertussen heeft de gemeente verder gewerkt aan de inrichtingswerken rond de Westerplas. Zitbanken werden geplaatst en er werden ook twee mooie en discrete info-panelen ingeplant.

Maar het grootste nieuws kwam dit najaar toch terug uit de Latemse meersen. Door de aankoop van een aantal percelen in de buurt van de Brakelmeersstraat slaagden we erin om het natuurreservaat de Latemse meersen ook in 2008 met meer dan vijf hectare uit te breiden tot 34,5 hectare. De percelen zullen beheerd worden in samenwerking met landbouwers. En de druk bijgewoonde bomenwandeling die de Latemse kern van Natuurpunt organiseerde naar aanleiding van de Week van het Bos toont opnieuw aan dat onze dorpsbewoners die inspanningen voor een mooier, groener, natuurrijker dorp wel kunnen waarderen.

Porselein, zilver en goud in september 2008

Wie de waarnemingenpagina’s van deze website volgt weet dat er sinds enige tijd een porseleinhoen pleistert in de Latemse Westerplas. Het porseleinhoen is een heel zeldzame broedvogel in Vlaanderen en het is uitzonderlijk dat een vogel zich zo makkelijk laat bekijken. Meestal leven porseleinhoentjes verborgen in moerasvegetaties om enkel in de schemering hun schuilplaats te verlaten. Niet dus dit exemplaar in de Westerplas. Iedere fotograaf die zin had om dit mooie dier te fotograferen kreeg daartoe uitgebreid de kans. Sommige porseleinhoentjes blijven tot de maand november in ons land maar aangezien deze vogeltjes overwinteren in Oost-Afrika, helemaal voorbij de Sahara zou ik voorstellen om snel te gaan kijken voor dit eerstejaars vogeltje verdwenen is. Ga naar de achterste poort aan de Molenhoekstraat en met een beetje geduld zie je deze natuurparel uit de lisdoddevegetatie kruipen.

Ook andere zeldzaamheden werden regelmatig gespot in de Westerplas. Terwijl vorig jaar enkel schuwe zilverreigers de plas bezochten zat er dit jaar een heel tamme kleine zilverreiger die elke regelmatige wandelaar uitgebreid kon bewonderen (en vice verca). Vorig jaar zagen we één visarend kortstondig boven de Westerplas. Dit jaar werden niet minder dan vijf exemplaren waargenomen waarvan de vogel op de foto van Mark Ranschaert in de Westerplas landde om er een uitgebreid bad te nemen, helemaal klaar voor de trektocht naar de Oostafrikaanse kusten. Ooievaars, zomertalingen, krombekstrandlopers enz. Elke dag ontdek je de meest wondere vogels in de Westerplas.

Deze zomer investeerden we wat tijd om de Westerplas wilgenvrij te houden. In 2007 konden we het waterpeil nog onvoldoende hoog houden waardoor heel wat wilgen en in mindere mate zwarte elzen, twee boomsoorten die houden van moerassige gronden, de kans kregen om te kiemen. In de meeste zones hebben we de wilgen verwijderd door de kiemplanten gewoon uit te trekken (zie http://nl.youtube.com/watch?v=ugMncHPexfM ) , op andere plaatsen gaan we ze wegmaaien en hier en daar zullen we ze gewoon laten groeien.

Doordat we in 2008 via een sluisje het waterpeil voldoende hoog konden houden en de grasmat op de drogere delen al iets meer gesloten was, veronderstellen we dat er dit jaar minder boompjes kiemden waardoor we in 2009 minder tijd zullen moeten investeren in het bomenvrij houden van dit nieuwe natuurgebied. Op de foto kan je duidelijk zien dat op de drogere plekken de vegetatie en dus ook de wilgen kunnen kiemen, terwijl op de nattere modderige plekken nauwelijks wilgen te zien zijn. De Herdwickschapen die we inzetten om de vegetatie kort te houden zullen hopelijk ook een deel van de boomopslag weggrazen. Sinds 20 september telt de kudde zes dieren. Volg op Youtube hoe snel dit zesde dier, dat nog nooit een waterplas had gezien, zijn collega’s opzoekt doorheen het water (zie http://nl.youtube.com/watch?v=a8zfBA55Kgg en http://nl.youtube.com/watch?v=mw8EGk7tcpc ) . Een echt moerasschaap dus! Volgend jaar willen we de kudde nog in aantal verdubbelen. Op die manier hopen we de Westerplas voldoende open te houden zodat de watervogels er een aantrekkelijk habitat blijven vinden. Het schepencollege van Sint-Martens-Latem besliste recent het natuurbeheer van het bufferbekken over te dragen aan de Latemse kern van Natuurpunt Gent. Het bestuur zal wel nog het wandelpad beter inrichten voor de talloze wandelaars en fietsers. Goud dus voor deze beslissing van ons lokaal bestuur en hartverwarmend dat onze vrijwillige inspanningen haar steun kunnen genieten.

Onder natuurgebieden vind je nu ook een Westerplaspagina.

Ook in de Latemse meersen zijn de najaarsbeheerswerken in volle gang. De hooilanden in de Kwakstraat zijn reeds voor een tweede maal gehooid. Net als de zomermaaibeurt een maandje vroeger dan normaal. Dit konden we realiseren dankzij de samenwerking tussen de professionele ploeg van Natuurpunt, de vrijwilligers en de beschikbaarheid van degelijk beheermateriaal zoals deze éénassige trekker waarbij het hooi keren op anderhalve hectare nauwelijks 20 minuten in beslag neemt (zie film op http://nl.youtube.com/watch?v=UHZLN3HvPR8 ). Maar geen nood op de werkdag van 18 oktober kunnen we meer dan genoeg volk kunnen gebruiken. Allen daarheen … al was het maar voor de gezellige sfeer bij de spaghetti. Meer info op de activiteitenpagina van deze website.

Eind augustus : Een reus in de meersen

Langs het wandelpad tussen de Baarle Frankrijkstraat en de Brakelmeersstraat vonden we één van de grootste Vlaamse zwammen, met name de reuzenbovist. Het is een niet echt zeldzame witte bolvormige gigant die voorkomt in graslanden, vaak op verstoorde kleigronden. Het exemplaar dat wij vonden stond dan ook op een stuk grasland dat werd opgehoogd met grond dat vrijkwam bij rioleringswerken. De reuzenbovist die soms een doormeter bereikt van meer dan 50 cm is eetbaar en indien jong geoogst best lekker. Ik proefde ooit een recept waarbij de zwam gebakken werd in een pan gevuld met whisky en vond het een aanrader. De Latemse koeien proefden duidelijk ook al eens van het exemplaar dat we vonden in de onze meersen. De grootste reuzenbovist ooit, gevonden in Tsjechië, had een omtrek van 212 centimeter en woog maar liefst 20 kilogram. Reuzenbovisten komen in augustus te voorschijn vaak na periodes van langdurige regen. De zomer van augustus was inderdaad opnieuw bijzonder nat en de hooiwerken in de Latemse meersen verliepen niet steeds zonder moeilijkheden. Maar het meeste hooi is opnieuw ingeslaan en langzaam maar zeker beginnen we de winter voor te bereiden. Zo zijn we opnieuw gestart om onze galloways te “temmen” zodat ze binnen een maandje gewillig de aanhangwagen inlopen richting winterverblijf in het vakantieverblijf in de reservaatsboerderij in Mechelen. De vogeltrek is volop aan de gang dus elke wandeling tussen nu en november kan bijzonderheden opleveren. Afgelopen zondag verbleven er redelijk wat kieviten en watersnippen in de meersen. Geniet ervan.

Juli 2008: Nieuwe stap in Latems natuurbeheer : herdwicks

Wie dit weekend de Westerplas bezocht kon niet enkel groenpootruiters, witgatjes en kleine plevieren bewonderen. Dit zijn ondertussen habitués geworden. Sinds zaterdag lopen er nieuwe gasten op het terrein die we er voor deze keer zelf hebben geplaatst: de herdwickschapen. Herdwicks zijn afkomstig uit het Engelse Lake District. Daar grazen ze in moerassige gebieden. Dankzij hun behaarde poten zijn ze goed aan dergelijke omstandigheden aangepast. Normale schapenrassen hebben onbehaarde poten waardoor ze makkelijk wondjes krijgen indien ze door ruige moerasvegetatie lopen. Die wondjes vormen een broeihaard voor allerlei ziektes waardoor plekken als deze Westerplas helemaal niet geschikt zijn voor de meeste schapenrassen. De Herdwicks waarvan de rammen prachtige gekrulde hoornen krijgen zouden hier geen last van hebben.

Op 5 juli werden de eerste vijf jonge rammen gelost, in september volgt er nog één (zie http://www.youtube.com/watch?v=_-0tV2HpVes en http://www.youtube.com/watch?v=IfEX4VQCUQ4). Met dit experiment willen we nagaan in welke mate de schapen de vegetatie in bedwang kunnen houden waarbij we de (loon)kosten zo beperkt mogelijk willen houden. Zonder beheer zou de Westerplas al snel dichtgroeien tot een moerasbos met wilg en zwarte els. Omdat we de plas open willen houden met voldoende modderige plekken voor de vele steltlopers zullen we naast het waterpeilbeheer de oprukkende vegetatie dus ook beheren via schapenbegrazing. Indien dit experiment succesvol is dan zullen we de kudde op termijn uitbreiden tot een 15-tal dieren en zullen we er mogelijk ook ooien inbrengen om te kweken maar daarvoor wachten we eerst rustig de eerste begrazingsresultaten af. Het Herdwickschaap is een oud ras waarvan het voortbestaan onzeker is. Beatrix Potter, wereldberoemd tekenaar van o.m. Peter Rabbit (http://www.peterrabbit.com/lakeland/lakeland1.cfm?territory=1&country=1), wordt door de Engelse regering financieel ondersteund om dit schapenras waar ze zielsveel van houdt voor uitsterven te behoeden. Als wij hierbij kunnen helpen dan graag. “Herdwick” is mogelijk te verklaren als Herd Vick m.n. schapenstal (het Engelse woord “herd” of kudde kenden jullie wellicht al).

Ook in de Latemse meersen trachten we de beheerswerken efficiënt aan te pakken. Waar we jaren terug de hooilanden in de Kwakstraat aanpakten met zeis en riek werken we tegenwoordig met moerastractor, hooikeerder en balenpers (zie http://www.youtube.com/watch?v=cdgvPfLXsRI en http://www.youtube.com/watch?v=a6Zupw_a0Kc&feature=related). Hoewel het zware machines zijn zorgen de brede banden voor een bodemdruk die lager is dan die van een voetstap van een volwassen man. Op die manier kunnen we ook onze natste percelen beheren zonder bodemschade en met een prachtige flora als resultaat. Door een deel van het werk te mechaniseren was er wat tijd vrij om tijdens de jaarlijkse zomerwerkdag wat structurele werkjes aan te pakken. Zo heeft de Jeugdbond voor Natuurstudie en Milieubescherming zich in het zweet gewerkt om het gemeentelijk wandelpad tussen Meers- en Kwakstraat terug in een acceptabele staat te brengen.

Toch hopen we dat de gemeente zelf nog zal investeren om het wandelpad over de volledige lengte kwaliteitsvol in te richten want het modderpad leidt al snel tot heel wat klachten van wandelaars. De gemeente heeft intussen enkele van de dringendste herstellingen (veroorzaakt door omgewaaide bomen) uitgevoerd. Hartelijk dank aan iedereen die hielp om de natuur te beheren en de wandelaars een prettig wandelparcours te bezorgen. Was je er niet bij dan krijg je zaterdag 18 oktober een nieuwe kans want dan halen we de tweede maal het gras binnen van de hooilanden in de Kwakstraat.

Eind juni: Nieuwe percelen aangekocht en hooi van pijptorkruid

We duiken de zomer in met prachtig nieuws. We hebben in de Latemse meersen opnieuw 2,3 hectare aangekocht. Ons reservaat wordt dus opnieuw een stuk groter. Het betreft zowel een weiland als een akkerland. Deze laatste sluit aan bij een akker die we reeds jaren terug als hooiland konden omvormen. We kunnen je nu al vertellen dat we het natuurbeheer gaan uitvoeren met lokale landbouwers maar later voeden we je via deze weg met meer details. Wie nu zaterdag komt helpen op de maaidag kan onze nieuwe percelen bewonderen en wie dat wenst kan zijn voorstellen geven over het toekomstig beheer.

Maandag 28 juni heeft Nico, het “werkpaard” van de arbeidersploeg van Natuurpunt in anderhalf uur tijd de hooilanden in de Kwakstraat gemaaid. Dit is vroeger in het jaar dan anders met dank aan de vroege schoolvakantie en de JNM (http://www.jnm.be) die weer paraat zal staan om ons te helpen bij het beheer (waarvoor bij voorbaat dank). Doordat we zo vroeg maaien zijn de bosrietzangers nog volop bezig met het voeden van hun jongen. Je zal ze dus zaterdag van heel nabij kunnen waarnemen ondermeer omdat de mannetjes nog heel vocaal zijn. Het geluid kan je hier beluisteren: http://www.lauwersmeer.com/php/geluid.php?taal=nl&vogelnr=20

Dit jaar staat er enorm veel pijptorkruid in bloei. Het is een heel mooi plantje met een bizar blad. De blaadjes zijn fijn geveerd en de holle bladsteel is een heel pak langer dan de bladschijf. Deze typische Latemse meersenplant geniet van verlandingsituaties. Indien beheer wegvalt dan zal hij snel verdwijnen door planten die deze bloem in de schaduw plaatsen. Aangezien de plant giftig is wordt hij gemeden door vee. Logisch dus dat je hem massaal terugvindt in de rand van de sloot die we met de steun van het gemeentebestuur konden uitgraven dwars op het wandelpad die de Kwakstraat met de Kerkstraat verbindt. Na de hooiwerkzaamheden laten we hier koeien nabegrazen. Terwijl ze de lisdoddes wegvreten laten ze het pijptorkruid ongemoeid. Deze plant zich niet enkel via zaden voort maar net zo goed via wortelstokken en knolletjes in de bladoksels. Creëren we de goede groeiomstandigheden (in ons geval het ruimen van een verlande sloot, maaibeheer met nabegrazing) dan gaat het deze prachtige plant voor de wind. Sinds Natuurpunt het natuurbeheer opnieuw heeft opgestart in de Latemse meersen vind je het pijptorkruid dan ook opnieuw massaal terug in onze reservaatspercelen. Je kan hem zaterdag bewonderen samen met leuke bloemen als moeras-vergeet-me-nietje, gele waterkers, watermunt,…. Van het pijlkruid dat we vorig jaar in diezelfde sloot vonden geen spoor maar misschien kan jij de plant zaterdag wel opnieuw herontdekken.

Alle hulp op de werkdag van zaterdag 28 juni is meer dan welkom. We starten om 10 uur in de hooilanden van de Kwakstraat ter hoogte van het cultureel centrum (zie agenda). Naast het hooiwerk gaan we de strijd aan met de japanse duizendknoop, ruimen we een aantal slordige hoekjes op en maken we het gemeentelijk wandelpad terug degelijk toegankelijk zodat bezoekers optimaal kunnen genieten van ons reservaat. Wellicht ruimen we ook wat winterhout op. We gaan zeker op bezoek in ons reservaat en hopelijk vinden we de reeën want dit voorjaar hebben we nog geen spoor van hun jongen. Daarnaast proberen we zoals ieder jaar de ijsvogels te ringen. Wie komt helpen kan ’s avonds gratis meeschuiven aan de bbq en genieten van het kampvuur. Voor sfeerbeelden van vorige edities: http://www.natuurpuntgent.be/fotoverslag_galerij.php?spgmGal=Hooidag%20Latem%202007 of http://www.natuurpuntgent.be/fotoverslag_galerij.php?spgmGal=Werkdag%20en%20bbq%20in%20Latem%202006

Actueel tot begin juni: Over ooievaars en twee nieuwe Latemse broedvogelsoorten

De actueellezers hebben we helaas opnieuw een tijdje op hun honger moeten laten zitten waarvoor onze excuses. Dit wil niet zeggen dat er niet veel te beleven valt in de Latemse natuur. Integendeel, het bleek weer een bijzonder spannend voorjaar te zijn. Momenteel kan je bijvoorbeeld ooievaars bekijken op Vetterskouter in Deurle. Je kan nog één vogel vinden ter hoogte van de hooilanden aan de Vierschaar als je van de N43 richting Deurle dorp rijdt aan de linkerkant. De vogel is geringd en daardoor weten we dat het een jong van vorig jaar is van het koppel ooievaars dat reeds enkele jaren in de Scheldemeersen te Lokeren broedt. Deze vogel maakte deel uit van een groepje van zes vogels die op zondag 25 mei in Deurle neerstreken. Twee hiervan waren jongen uit het kweekproject van Planckendael. De volgende dag werden ze jammer genoeg verstoord door iemand die overijverig foto’s wou trekken en onvoldoende afstand bewaarde!!! Jammer want de vogels waren voldoende tam zodat zelfs met een klein digitaal toestel foto’s konden gemaakt worden zonder de dieren te storen.

Maar het strafste Latemse vogelnieuws werd genoteerd in de Latemse Westerplas. Het hele voorjaar werden dag op dag zeldzame waarnemingen genoteerd. Momenteel zit er bijvoorbeeld nog een kleine zilverreiger (zie waarnemingenpagina voor recent vogelnieuws). Groot was onze vreugde toen een koppel kluten dit nieuwe vogelparadijs uitkoos om een nest te bouwen. Kluten komen vooral voor in de havengebieden en kustpolders maar een broedkoppel in het binnenland is meer dan uitzonderlijk. Doordat honden niet meer zoals vorig jaar door het bekken kunnen lopen vonden ze hier voldoende rust. Op zaterdag 10 mei werden vier jongen geboren die geringd werden door Latemse medewerkers van Natuurpunt Gent. Op die manier dragen de vogels hun paspoort mee en kunnen we misschien hun levensloop volgen zoals bij de hierboven beschreven ooievaars.

Dankzij het goede weer en de bijzonder agressieve ouders die elke mogelijke predator zoals kraaien en roofvogels uit het gebied verjaagden zijn alle jongen in leven gebleven en we verwachten dat ze volgende week vliegvlug zullen zijn. Dat de klutenouders bijzonder zorgzaam zijn konden we ook vaststellen tijdens het ringen. Ze schrokken er niet voor terug om ons tot op enkele meters te benaderen en vertoonden hierbij een afleidingsgedrag dat kenmerkend is voor veel eenden en steltlopers. Eén van de ouders tracht een belager weg te lokken van nest of jongen door te doen alsof ze zelf zwaar gewond zijn en dus een gemakkelijke prooi vormen. Ze zorgen hierbij dat ze net voldoende afstand behouden van de agressor. Eens deze voldoende ver van het nest is weggelokt verandert de bedrieglijk zieke oudervogel plots weer in een springlevende kerngezonde vogel die luid alarmerend wegvliegt. De rover blijft met lege handen achter. Dit fenomeen hebben we gefilmd tijdens het ringen van onze kluten en twee korte filmpjes hebben we op Youtube geplaatst. Link: http://nl.youtube.com/watch?v=Wl80FeaewOM en http://nl.youtube.com/watch?v=8lZWWshh414. Ook de bergeend bracht jongen groot in de Westerplas. Meteen de tweede nieuwe broedvogelsoort voor Sint-Martens-Latem in 2008. Hiermee vielen twee jaar op rij twee nieuwe broedvogelsoorten te noteren in ons klein dorp. Hiermee is nogmaals aangetoond dat met wat goede wil en doorzettingsvermogen natuurherstelprojecten snel tot resultaat kunnen leiden.

In de Latemse meersen hebben de grutto’s helaas dit jaar geen nieuwe broedpoging ondernomen. De dodaars was wel opnieuw te horen in de Kwakstraat en dat wordt dus wellicht een blijver. In de Kwakstraat hebben de professionele arbeiders van Natuurpunt stevig doorgewerkt om het begrazingsraster te plaatsen op het nieuw ingerichte perceel waarover we de laatste malen vaak berichtten (zie archief). Binnenkort zal de landbouwer waar Natuurpunt mee samenwerkt hier zijn koeien plaatsen en is het natuurbeheer na veel zweten en zwoegen definitief in gang geschoten. Vorige week zijn overigens ook de Galloways uit de reservaatsboerderij in Mechelen naar Latem teruggekeerd. Zoals bekend begrazen ze percelen op het einde van de Baarle Frankrijkstraat. De zwarte elzen die we er in het vroege voorjaar hebben aangeplant blijken goed aan te slaan en binnen een aantal jaar hebben we er een prachtige houtkant bij. Dat dit heel snel kan gaan bewijzen de knotwilgen op het perceeltje dat we inrichten in de Kwakstraat. Zoals in het archief gemeld waaiden een aantal bomen om omdat ze niet tijdig werden geknot door de vorige eigenaar.

Twee van die omgewaaide bomen werden verzaagd om de afsluiting te plaatsen en hierdoor konden we de jaarringen tellen en de leeftijd van de bomen achterhalen. We dachten dat deze joekels gemakkelijk 100 jaar waren maar niets blijkt minder waar. De bomen zijn jonger dan 60 jaar. De jaarringen zijn dan ook makkelijk meer dan 2 cm breed en zo zie je maar dat een beheerder heel snel een impact kan hebben op het landschap.

Tot 23 maart: landbouw – natuurvereniging en gemeente slaan handen in elkaar

De laatste weken kon je volgen hoe we het totaal verwaarloosde perceel op de hoek van de Kwakstraat en de Berkenbosdreef in zijn oude glorie herstellen. Vrijdagvoormiddag was het tussen de hagel- en sneeuwbuien door prachtig weer. Je kan het al raden, we hadden een voormiddagje beheerswerken gepland en daar hoort traditioneel prachtig weer bij. De conservator heeft samen met de landbouwer die heel wat gronden in de meersen helpt beheren al het snoeihout van de knotwilgen gehakseld. De gemeente stelde materiaal ter beschikking. We hebben het hakselhout naar het containerpark gebracht en inwoners die dat wensen te gebruiken in hun tuin kunnen het er gratis afhalen. Een deel hebben we gebruikt om de modderigste plekken van het wandelpad te verbeteren. Helaas enkel langs de kant van de Meersstraat. De kant van het gemeentehuis ligt er nog steeds modderig bij zodat laarzen noodzakelijk blijven. De oorzaak is te zoeken bij een eigendomsgeschil met een inwoner uit de Kerkstraat waardoor het wandelpad enkel op de reeds aangekochte reservaatsgronden optimaal kan ingericht worden. Het begin van de Kwakstraat werd heringericht nadat de vuilniswagen in de gracht belandde. Helaas is het beloofde verkeersbord waardoor de Kwakstraat enkel toegankelijk wordt gesteld voor aangelanden en wandelaars nog steeds niet geplaatst. In de modderige gracht in de Kwakstraat ontdekten we sporen van onze reeën die duidelijk aantonen dat deze beestjes ’s nachts soms buiten het reservaat lopen. De omwonenden van de Latemse meersen kunnen dus reeën in de tuin verwachten.

Fazant met nachtlampje

Heb je trouwens de verlichtingspaal opgemerkt op de “hakselfoto”. Deze verlichtingspaal staat daar compleet nutteloos belastingsgeld te verspillen maar aangezien we dikwijls ’s avonds aan het werk waren had hij nu toch even nut. Boven deze straatlamp heeft een fazant zijn slaapplaats gemaakt. Hij heeft niet enkel een nachtlampje ter beschikking maar aangezien hijzelf in het donker zit net boven de lichtbundel blijft hij onzichtbaar voor evt. predatoren. Slim gezien van dat beestje. Een avondwandeling is trouwens aan te raden. In de Kwakstraat hoor je bosuilen (die kan je op de meeste plaatsen horen in het woonpark in Latem en Deurle) maar ik hoorde hier ’s avonds ook steeds houtsnippen. Je moet je oren wel goed spitsen om volgend bizar geluid op te vangen http://www.natuurinformatie.nl/sites/nnm.dossiers/contents/i000729/houtsnip.mp3. De vogels die in de winter in de Latemse meersen zitten zijn broedvogels uit Scandinavië en ze waren deze winter behoorlijk talrijk. Deze “nacht”vogel is heel bijzonder. Het is één van de weinige vogels die in het broedseizoen zijn jongen verplaatst indien gevaar dreigt. Meer info vind je hier http://www.inbo.be/ygen/broedvogels.asp?spec=05290&submit=zoek&pid=FAU_VO_ASP_BROEDVOGELS.

Een ander tof geluid kan je horen aan de Westerplas in Hooglatem. Het is de dodaars die vorig jaar voor het eerst in ons dorp tot broeden kwam (zie archief). Het geluid kan je hier beluisteren: http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=vogels&menuentry=soorten&id=5&tab=multimedia . De gemeente heeft hard gewerkt aan de verdere inrichting van het gebied. Er is een raster geplaatst waardoor het gebied beter beheerd zal kunnen worden. Tevens zullen de honden nu niet meer door het bekken lopen maar zich net als de wandelaars aan het wandelpad houden. We deden deze week een experiment. Er was net een koppel zomertaling aangekomen die enkele dagen kwamen uitrusten van hun trek uit Afrika. Deze vogels overwinteren massaal op de Gambia-rivier. In tegenstelling tot andere eendensoorten doet de Zomertaling het niet zo goed http://www.inbo.be/ygen/broedvogels.asp?spec=01910&submit=zoek&pid=FAU_VO_ASP_BROEDVOGELS . Hopelijk kan de uitbreiding van ons reservatenareaal de zomertaling opnieuw toevoegen aan het lijstje van vaste broedvogels in de Leievallei. Terug naar het experiment nadat het raster was aangebracht. Wij vroegen een regelmatige wandelaar met (loslopende) hond volledig rond het bekken lopen. De hond amuseerde zich net zo goed als vroeger maar bleef nu netjes achter de afsluiting terwijl hij vroeger sowieso al spelend het bekken inliep. De zomertalingen vertrouwden het zaakje niet en vervlogen twee maal van plek maar bleven uiteindelijk wel in het bekken pleisteren. In de vroegere situatie zouden ze zeker verjaagd geweest zijn.

Actueel half maart: De broedvogels komen eraan

Wie in de Latemse meersen op wandel gaat kan vaststellen dat het broedseizoen definitief op gang is “geschoten”. De kieviten in de Baarle Frankrijkstraat zijn volle bak nestkuiltjes aan het draaien en binnenkort verwachten we de eerste eitjes. Ook de krakeenden zijn opnieuw aanwezig op de Meersbeek. Het is een eendje dat hier nog maar drie jaar broedt en dat zal dus ook in 2008 het geval zijn. Zowel grote, middelste als kleine bonte specht zijn aan het roffelen en ook de bosuilen zijn het broedseizoen begonnen (al deze soorten zijn te horen in de Kwakstraat). Ook de grutto’s zijn aangekomen. Op de fietstocht door de Leievallei van afgelopen zondag zagen we een koppel rondscharrelen op de broedplek van vorig jaar in de hooilanden langs de Meersbeek in de Baarle Frankrijkstraat. In het archief kon je het helaas mislukte broedgeval van vorig jaar volgen. Hopelijk hebben we dit jaar meer succes en wordt de grutto een blijver in ons reservaat!

In de Westerplas deden we alvast een straffe waarneming. Een vrouwelijke gekleurringde grutto dook hier 4 maart op die op 20 januari was geringd in het Spaanse Extre Madura. Kom je deze vakantie in die buurt bezoek dan het plekje Hernán Cortés (39º02'N 5º56'W) op 1900 kilometer van Sint-Martens-Latem. De gekleurringde kemphaan die op 26 januari in de Westerplas werd aangetroffen vond later een stek in de Bourgoyen. Het beestje werd in het Friese Laaksum geringd op 350 kilometer van Sint-Martens-Latem.

Op 20 april kan je de Westerplas alvast eens onder begeleiding bezoeken. Ervaren ornithologen geven je op begrijpelijke manier uitleg bij de vaak spectaculaire vogels die er te zien zijn. Er zullen ook telescopen ter beschikking zijn. De gemeente is ondertussen volop bezig met de inrichting van het gebied. Alle uitleg op de ontbijtactiviteit op 20 april. Hou de agenda in de gaten. En voor de wandelaars in de Latemse meersen: de knotwilg die na de laatste stormen over het wandelpad in de Kwakstraat omwaaide hebben we vrijdagavond netjes opgeruimd. Veel wandelplezier.

Latems Actueel begin maart: Wreed gezweet.

We hebben zo hard gewerkt in de Latemse meersen dat we de actueellezers even in de “kou” lieten staan. Nu ja, tijdens de werkdagen in het reservaat was het traditiegetrouw opnieuw t-shirtweer. Dit kon je al zien in het fotoverslag. Meer dan 25 deelnemers hebben een dag keihard gewerkt om dit nieuwe perceeltje in de Latemse meersen opnieuw om te vormen tot een natuurpareltje (zie archief). Er was zoveel werk aan dat de professionele Natuurpuntploeg nog een halve dag extra is ingeschakeld en ook de vrijwilligers van Natuurpunt hebben een extra werkdag georganiseerd, hierbij fantastisch bijgestaan door het IJzeren paard dat het natuurbeheerwerk zoveel haalbaarder maakt.

Het is een krachtig machientje op rupsbanden waarbij je op deze moerassige terreinen toch vrij grote gewichten kan transporteren (bijv. 1 kubieke meter nat wilgenhout) zonder schade aan de bodem aan te brengen. Doordat er twee lieren, dat is een katrol met een kabel, zijn gemonteerd (een handmatige en één aangedreven) op deze krachtige hengst (of was het een merrie) heeft het ons ook schitterend geholpen om de wilgentakken uit de Meersbeek te takelen. Het snoeihout moet nu nog gehakseld worden, enkele stammen moeten nog uit het gebied worden gehaald en er moet nog een nieuwe afsluiting worden geplaatst in functie van het begrazingsbeheer. En dan is het gewoon wachten op de terugkerende natuurwaarden. De aandachtige wandelaar zal merken dat we op het terrein nog twee takkenhopen en enkele volumes aan dik hout hebben achtergelaten. Dood hout is heel belangrijk voor heel wat natuurwaarden en in ons beheer houden we daar bewust rekening mee. De takkenhopen zijn dan op hun beurt een ideale schuilplek voor kleine roofdieren zoals wezel en hermelijn, allerlei vogels en insekten, … Op de extra werkdag konden we meteen zien hoe snel deze plekjes worden gekoloniseerd.

Door het warme weer waren de eerste alpenwatersalamanders op stap. Eentje vonden we onder een houthoop die de Natuurpuntploeg een dag voordien had opgestapeld. Op heel wat plaatsen in de meersen hebben we al dergelijke minibiotoopjes gecreëerd. We stoppen ze meestal wat weg omdat sommige wandelaars dat slordig vinden en er volgen dan al snel klachten dat we onvoldoende tijd stoppen in het beheer. De lezers van deze actueelpagina’s weten intussen beter en misschien moeten we er binnenkort eens eentje in het zicht van de wandelaars maken met wat sensibiliserende toelichting bij want in feite zou iedere Latemse tuin zo’n rommelig hoekje met dode takken moeten hebben. De natuur in je woonomgeving vaart er in elk geval goed bij.

Ondertussen is in Hooglatem nu ook de Oosterdijk aangelegd. Als je die nauwelijks kan zien op de foto dan is dit perfect logisch. Het was nooit de bedoeling om een dijk naar Nederlands model te bouwen. Dat is ook niet nodig want de wateroverlast in de woonwijk is vaak een kwestie van centimeters. Met de Oosterdijk hebben we nu ook een (kleine) Oosterplas waar onder meer de witgatjes zich goed thuisvoelen. Deze plek is minder toegankelijk dan de Westerplas waar het al de hele tijd enorm leuk vogels kijken is. Je kan er nu terecht voor bergeenden, krakeenden, wintertaling, pijlstaart, slobeend, kemphaan,… (zie waarnemingenpagina waar we jou bijna dagelijks op de hoogte houden). De voorjaarstrek komt nu volop op gang en de ervaring van vorig jaar leert ons dat je vanaf nu tot diep in juni elke dag iets nieuws kan verwachten zoals de bonte strandloper die op 1 maart tussen de kemphanen vertoefde. Op 20 april organiseert Kern Latem er een ontbijtactiviteit waarbij ervaren vogelkijkers gewapend met telescopen uitleg geven bij de verrassende vogels die je er kan ontdekken. Wil je al sneller eens op pad met zo’n vogelkenner dan verwachten we je volgende week zondag 9 maart om 13u30 met de fiets aan de kerk van Sint-Martens-Latem. Je zal behoorlijk opkijken van alle vogels die je nu in de Leievallei kan vinden (zie agenda).

De gemeente heeft intussen de wilgen geknot, omgewaaide bomen opgeruimd en een deel van het elzenhakhout afgezet. Die extra openheid in de plas zal de vogels te goede komen. Op de dijk werden een pak nieuwe zwarte elzen aangeplant dus ons dorp is er opnieuw bomenrijker op geworden.

En dat is wel nodig. Naar aanleiding van een toelichting die Tom Embo gaf aan de leden van de gemeenteraad, de milieuraad en de gemeentelijke commissie voor ruimtelijke ordening bleek dat er tussen 2000 en 2007 meer dan honderdduizend vierkante meter bos verdween in ons dorp. Dat is meer dan 10% van het overblijvende bosareaal. Pijnlijk om vast te stellen dat in die periode nul vierkante meter bos werd aangelegd. “Dit zijn dramatische cijfers” concludeerde Tom. Het Latemse beleid moet absoluut acties nemen om nieuwe bossen in ons dorp aan te leggen. Dat is reeds afgesproken in het kader van het Gemeentelijk NatuurOntwikkelingsPlan (GNOP) en ruimtelijk vastgelegd in het gemeentelijk structuurplan. De gemeente zou instaan voor bebossing aan de Lijnstraat, de Kwakstraat en de Vierschaar. Daarnaast is bosuitbreiding mogelijk ten zuiden van de spoorweg én moet het Vlaams gewest natuurlijk het Parkbos realiseren dat vanuit Gent tot de Moeistraat moet reiken. Dit project komt maar heel moeizaam van de grond en hopelijk zal de recent aangeworven projectmanager hier verandering in brengen.

Gelukkig blijft onze dynamische schepen van leefmilieu Sabine Devos, niet bij de pakken zitten. Vorige week konden 1200 Latemse schoolkinderen helpen bij een klein maar fijn bebossingsproject in de parkbossite. Het is een eerste symbolische actie om de belofte van alle Latemse partijen waar te maken, om na decennia van dramatische ontbossingen in ons dorp de bosoppervlakte opnieuw te laten stijgen. Wat ons betreft proficiat voor deze eerste kleine stap in de goede richting.

Begin februari: De Latemse kern van Natuurpunt herstelt het landschap

Twee weken terug hebben we in Klein Frankrijk, dat is op het einde van de Baarle Frankrijkstraat, een nieuwe houtkant aangelegd. Hiervoor werden jonge zwarte elzen gebruikt uit het gebied zelf. Hiermee verzekeren we ons van lokaal genetisch materiaal.

Het gebruik van autochtone bomen (met het genetisch materiaal uit de regio) wordt meer en meer een aandachtspunt in het natuurbeheer en waar mogelijk wensen wij op deze trend in te spelen. Het is de eerste houtkant die Natuurpunt aanplant sinds we het natuurbeheer in de Latemse meersen startten (enkele knotbomenrijen in de Kwakstraat niet te na gesproken). Ook deze bomenrij gaan we beheren als hakhout. Om de 15 a 30 jaar gaan we de bomen vellen waarna ze opnieuw spontaan zullen uitlopen. Deze oude beheersvorm vinden we enkel nog terug in één houtkant in de Baarle Frankrijkstraat. Dankzij deze plantactie van Natuurpunt is een oud landschapselement verzekerd van een mooie toekomst. De sijsjes die de elzen in deze zone in de winter massaal bezoeken zullen ons eeuwig dankbaar zijn. Kon je er niet bij zijn op de plantdag? Geen probleem. De conservator geeft op zaterdag 2 december 2024 na de werkdag in deze elzenkant een drink voor zijn 55ste verjaardag. Ben je dan niet vrij? Noteer dan zaterdag 3 december 2044 in je agenda. Wie komt helpen bij de tweede velling van dit elzenhakhout krijgt een glaasje op de 75ste verjaardag van de conservator. Een dag om naar uit te kijken! ’t Zal mooi weer zijn maar een beetje koud dus doe een sjaaltje aan (breng je kleinkinderen gerust mee).

Dat sjaaltje zal niet nodig zijn voor de zonnige werkdag van zaterdag 9 februari (zie agenda). Het in 2006 door Natuurpunt verworven perceel in de Kwakstraat zal voor het eerst in een veertigtal jaar een grondige opknapbeurt krijgen. De vorige weken hebben het Inverde-team en de Natuurpuntarbeidersploeg de wilgen geknot. We hebben ze niet door de vrijwilligers laten knotten omdat zo’n zware takken snoeien te veel veiligheidsrisico’s inhouden. Hierover maakten we een filmpje dat je hier kan bekijken (http://www.inverde.be/kennisdatabank/knotwilgen_knotten_op_een_veilige_manier).

Door de beheersachterstand (wilgen knot je best om de 8 a 15 jaar) zijn diverse wilgen reeds bezweken onder het gewicht van hun takken. Zo’n liggende knotwilg is wel handig om te snoeien maar landschappelijk gezien is het maar een rommeltje.
Op de werkdag gaan we het gesnoeide hout afvoeren. Wie komt helpen mag een deel van het brandhout meenemen. Gekliefd wilgenhout is op één jaar droog en je kan er dus volgende winter al van genieten bij de kachel of de haard. Eén kubieke meter wilgenhout spaart al snel 120 liter stookolie uit. Deze werkdag kan je dus zo je wenst als een moderne aflaat beschouwen in de strijd tegen het broeikaseffect. Deze knotdag brengt minstens 30 kubieke meter brandhout op, wat een equivalent van 3600 liter stookolie betekent. Hiermee heb je de CO2-uitstoot van een goed geïsoleerde woning van één winter mee gecompenseerd.

Je geniet dus van een prachtige knotdag
Hierdoor kan je elke dag als je dat wenst genieten van een prachtig hersteld landschap
Je compenseert CO2 en draagt een steentje bij aan de strijd tegen het broeikaseffect
Je geniet volgende winter van het haardvuur
Met de uitgespaarde verwarmingskosten (2412 € mocht je de 30 kub zelf uit de meersen halen) kan je iets leuk doen

Tijdens de werkdag gaan we ook een oude versleten afsluiting afbreken. Later zal de professionele ploeg van Natuurpunt een nieuwe plaatsen. Een deel van het perceel zal dan opgenomen worden in een groot begrazings- en maaiblok. Op die manier gaan we de meersenvegetaties opnieuw herstellen. Het perceel is nu volledig overwoekerd door bramen. Hierover werden reeds afspraken gemaakt met een jonge landbouwer die ons helpt bij het beheer. Een ander deel wordt uitgerasterd. Momenteel is dit uitgerasterde deel spontaan aan het verbossen en we willen op diverse plaatsen in de meersen ruigtevegetaties behouden. Dit is van cruciaal belang voor tal van dieren. Veel vlinders leggen hun eitjes in die ruigte en ook onze fameuze bosrietzangers (http://www.natuurpuntgent.be/latemse_meersen_special.php) hebben deze ruigte nodig om hun nest te maken. Ten slotte is het ook onze bedoeling om hier op termijn een nieuw wandelpad aan te leggen zodat je makkelijk de Baarle Frankrijkstraat kan bereiken vanuit de Kwakstraat. Hiervoor moeten we nog één privaat perceel aankopen. Aan de gemeente hebben we gevraagd of ze een afvalhoop die illegaal op het perceel werd achtergelaten willen afgraven. Het zou niet slecht zijn om dan ook de kwelrijke slootjes in het perceel lichtjes te ruimen. Elke plek met zuiver water in de meersen moeten we immers koesteren.

EEN WARME OPROEP OM ONS NU ZATERDAG TE HELPEN BIJ HET LANDSCHAPSHERSTEL IN DE LATEMSE MEERSEN

Wat heb je nodig op zaterdag 9 februari:

laarzen zijn nuttig
picknick voor ’s middags
wie een kettingzaag heeft en bijhorende veiligheidskledij (zaagbroek en -schoenen, gehoor- en gelaatbescherming) mag die meebrengen
heb je een kruiwagen en kan je die makkelijk meebrengen. Doen!
iets om hout te vervoeren indien je wil delen in de oogst

Wat hoef je niet mee te brengen:

taart want daar zorgen wij voor
drinkwater hebben we ook voorzien
Gluhwein want daar zorgen we achteraf ook voor
hout hebben we voldoende
goed humeur; dat komt vanzelf na enige minuten in de Latemse meersen

Breaking News: Dotterbloem bloeit op 1 januari

Met de regelmaat van de klok rapporteren we reeds over de gevolgen van de klimaatverandering die we merken in de natuur. In het recente natuurrapport (http://www.inbo.be/content/page.asp?pid=BEL_NARA-MAIN-startpagina) van het Instituut voor Natuur en Bosonderzoek wordt hier veel aandacht aan besteed. Op 1 januari deden we in dit verband een straffe waarneming. Terwijl vorig jaar de koekoeksbloemen uitbundig stonden te bloeien in januari (zie archief) was het dit jaar dus de beurt aan de dotterbloem om lang voor de normale datum als eerste te bloeien. In het archief kan je lezen dat we deze bloem die symbool staat voor de natuurpracht in ons reservaat normaal maar zien bloeien in maart.

Een andere straffe waarneming deden we in de hooilanden van de Baarle Frankrijkstraat. We waren een aantal omgewaaide populieren aan het wegzagen zodat de landbouwers deze zomer geen problemen hebben als ze onze bloemenrijke hooilanden komen maaien. Bij een rustpauze komt ons lokaal mannetje torenvalk recht op ons afgevlogen en zet zich op een paaltje op nauwelijks een tiental meter van ons verwijderd. Je kon heel goed zien dat zijn krop goed gevuld was en dat hij dus al bijzonder veel gegeten had. En dit ondanks het vroege uur. Toch had hij in zijn klauwen nog een muis vast en ik had de indruk dat hij nog op zoek was naar een nieuwe prooi. In elk geval zat hij de omgeving onder hem wat zenuwachtig af te speuren zonder zich iets van onze aanwezigheid aan te trekken. En dan kwam het… Hij zocht geen nieuwe prooi maar wel een veilig plekje om zijn prooi weg te bergen om die op een later tijdstip te verorberen. Dit vond hij tussen twee paaltjes van een afsluiting. Jammer genoeg had ik geen camera mee en moet je het stellen met deze GSM-foto van de verborgen muis. Hiermee is dus aangetoond dat torenvalken net als andere dieren zoals grauwe klauwier, ekster, Vlaamse gaai, eekhoorns,… voedselreserves aanleggen. Van vogelringers die buiten het broedseizoen nestbakken gaan reinigen hoorde ik intussen dat zij ook vaststellen dat torenvalken in hun nestkast voedselreserves aanleggen gedurende de winter.

De praktijkploeg van Inverde vzw is in het kader van een interne training gestart met de knotwerken op het nieuw verworven perceel in de Kwakstraat. Binnenkort gaat de arbeidersploeg van Natuurpunt hier aan verder werken. De omwonenden kwamen ons in elk geval al feliciteren en ze zijn maar wat tevreden dat Natuurpunt dit stukje natuur na jaren verwaarlozing opnieuw in zijn oude glorie gaat herstellen. Hier alvast een warme oproep om op zaterdag 9 februari te komen helpen op onze sfeervolle knotdag (zie agenda). We hebben veel volk nodig om deze klus te klaren! In een volgend actueeltje gaan we uitgebreider in op het doel van deze werkdag. Tenzij we een wolharige neushoorn of mammoet zouden ontdekken maar dat lijkt weinig waarschijnlijk in deze tijden van klimaatsopwarming.

December: Vogelwaarnemingen in het bufferbekken en nog meer goed nieuws!

Las je de Snep! reeds? Dan kon je meegenieten van het jaaroverzicht van de vogelwaarnemingen in het bufferbekken in Hooglatem. Het artikel stopt in de loop van oktober omdat het moest ingediend worden bij de redactie. De actueellezers krijgen hier exclusief het einde van het artikel. Ook in november was er immers nog heel wat vogelvertier te beleven. De winter kondigde zich veelbelovend aan. Gezien het waterpeil in het bekken in die periode hoog stond en het bekken bijna de hele periode gevuld was met water waren het vooral de eenden en Canadese ganzen (tot 500 exemplaren soms aangevuld met brandgans en Nijlgans max 32 ex) die er een geschikt biotoop vonden. De slobeenden troffen we eerst aan (meestal 5 tot 10 ex.). Met zijn fraaie kleuren en bizarre spatelvormige snavel een bijzonder eendje. In Vlaanderen zouden er zo een 800-1000 broedparen zijn. Hij is goed vertegenwoordigd in de Scheldevallei maar de Leievallei laat dit eendje links liggen. Wordt dit de nieuwe broedvogel voor de Latemse meersen in 2008? De kuifeend broedt wel reeds enkele jaren in de Latemse meersen. Zij werden in het najaar regelmatig gezien in het bufferbekken. De krakeend is ook een nieuwkomer in de Latemse meersen en ze vonden in het bufferbekken ook een rustige overwinteringsplek (max. 56 ex op 19/11). Ook de wintertaling was van de partij. Het zijn vooral noordelijke broedvogels die hier terecht komen. Ook deze soort heeft ook een voorkeur voor het Scheldebekken. In de Leievallei kan je ze in kleine aantallen op alle geschikte plekken aantreffen. Op 31 oktober verschenen er twee knobbelzwanen in het bekken. Later kregen ze het bezoek van soortgenoten en hadden we een groepje van maximaal 9 vogels waaronder twee juveniele. Begin november vonden we ook pijlstaarten in Hooglatem. Opvallend waren 4 exemplaren die lang rondcirkelden boven het bekken, maar vijf rustende soortgenoten in het bekken konden hen niet overtuigen om te landen. Blijkbaar vertrouwden ze de wandelaars niet 100% en zo zie je maar hoe kwetsbaar dat gebied is. Vanaf begin december zaten er ook kleine groepjes smienten in het bufferbekken hoewel je voor deze soort best naar Ooidonk en de Bourgoyen trekt. Op zaterdag 20 december zag ik een achthonderdtal van deze fluiteendjes over de Latemse meersen vliegen.

Ook zangvogels werden aangetrokken door het bufferbekken. In de buurt vind je steeds sijsjes en putters. Het zwarte elzenrijke hooglatem heeft deze soorten altijd al aangetrokken. Ook de boomleeuweriken, een zeldzamer wordende broedvogel die in Vlaanderen vooral in halfopen heide-gebieden broedt (dichtste broedplaats bij ons is het heidebos in Moerbeke), was als vanouds in het najaar terug te vinden in Hooglatem. Anders dan vroeger bleven ze nu maar kort pleisteren. De grasruigtes rond het bekken werd in november druk bezocht door een groep van een 50-tal rietgorzen. Eind oktober waren er heel wat grote gele kwikken in de streek en enkele ervan kozen het bufferbekken uit als rustplaats tijdens hun najaarstrek.

Maar half december was het uit met de pret. Een jager komt er sindsdien regelmatig vogels uit de lucht schieten. Onvoorstelbaar dat een prachtig rustgebied voor overwinterende watervogels door twee personen kapot wordt gemaakt. Meer weidelijke jagers die we contacteerden bleken dit ook niet te waarderen. Onverantwoord ook, zo dichtbij de bewoning. De vele wandelaars moeten het dankzij dit sujet sinds december dan ook zonder prachtige natuurwaarnemingen stellen! De Latemse kern van Natuurpunt kreeg diverse mails en SMSjes van ontevreden buurtbewoners. Een regelmatige bezoeker zond ons bijgaande foto toe. Voor alle duidelijkheid: het is een geënsceneerde foto. Elke gelijkenis met een wilde eend uit het bufferbekken berust dus op louter toeval.

Gelukkig ging Natuurpunt gaan betogen in Brussel tegen de klimaatopwarming en begon het van de weeromstuit eind december te vriezen. Het bufferbekken vroor al snel dicht en de enkele moedige eenden die het loodfestival trotseerden verhuisden naar de Leie. Het bufferbekken legt nu een andere troef bloot. Latem is nu ook gezegend met een schitterend natuurijsparadijs. Schaatsen is een recreatief medegebruik dat hier perfect te combineren is met de natuurfunctie van het bufferbekken. Als het bekken is dichtgevroren verhuizen de vogels toch naar plekken met open water. En de Latemnaars genoten met volle teugen. Voor de liefhebbers van de ijsvogels: goed nieuws, we zagen hen vissen in een wak van een slootje vlakbij het bekken. Hopelijk hebben ze winterprik dus overleefd.

En nog meer goed nieuws. De N.V. Hooglatem heeft een overeenkomst gesloten met het gemeentebestuur over het beheer van het bufferbekken. De gemeente zal instaan voor het waterbeheer en de bevoegde schepen van leefmilieu, Sabine De Vos, contacteerde ons reeds want het natuurbeheer zou uitgevoerd worden door de Latemse kern van Natuurpunt. Meer goed nieuws viel er te rapen in de gemeenteraad. Het gemeentebestuur keurde de restfinanciering goed van een perceeltje in de Latemse meersen dat we vorig jaar konden aankopen. Noteer nu alvast 9 februari in je agenda want dan organiseert de Latemse kern van Natuurpunt een supertoffe werkdag om dit totaal verwaarloosde perceel in zijn oude glorie te herstellen. Van harte dank aan het college van burgemeester en schepenen en de gemeenteraadsleden voor dit actieve partnerschap ter bescherming van de Latemse natuur! En dat de Latemnaars daar best tevreden mee zijn bleek nogmaals op de massaal bijgewoonde kerstmarktwandeling door de Latemse meersen. Honderd wandelaars kwamen genieten van de natuurpracht in de Latemse meersen en de gids genoot tijdens de aansluitende receptie van de vele enthousiaste reacties. De activiteit bracht 200€ op die we overmaakten aan het blindenproject van de Latemse Lions-club op wiens vraag we deze activiteit organiseerden. Zo zie je maar beste Anabel De Vetter (indiener van een gewaardeerde lezerbrief in Snep!) De mens centraal stellen en de natuur beschermen; bij de Latemse kern van Natuurpunt gaat dat hand in hand. De winterprik en de bevroren ondergrond gaf ons ook de kans om nog eens wat leuke winterbeeldjes te schieten en om wat knotwilgenhout af te voeren dat op anders moeilijk bereikbare plekken was geoogst in de Latemse meersen. Ziezo, we hopen dat je met deze extra-lange actueeleditie wat boeiend leesvoer hebt om de kerstdagen door te komen. De Latemse kern van Natuurpunt wenst jullie een natuurrijk 2008 en we hopen je volgend jaar te ontmoeten op één van onze vele activiteiten (zie agenda).

December: Elke wandeling ontdek je iets nieuws

Is volgend natuurfenomeen je ook al opgevallen? Een beukenhaag houdt haar verdorde bladeren de hele winter stevig vast. Pas in de lente bij het ontluiken van het nieuwe loof vallen de oude bladeren eraf. Maar zie je een volwassen boom in het bos dan verliest die zijn bladeren reeds in de herfst. Jonge bomen daarentegen houden hun bladeren wel vast, net zoals in de haag. Ik vraag me nog steeds af wat daar de reden kan van zijn en hoe het mechanisme juist werkt. In de Latemse meersen vond ik een gelijkaardig fenomeen maar nu bij de knotwilgen. Terwijl de knotwilgen die we enkele winters terug knotten reeds alle bladeren verloren, dragen de twijgen van de knotwilgen die we vorige winter snoeiden begin december nog heel wat bladeren. Zo zie je maar… ook al loop je reeds jaren rond in hetzelfde stukje natuur, bijna elke dag ontdek je er nog nieuwe zaken. Wie een verklaring weet voor dit fenomeen die mailt dat gerust door naar gent@natuurpuntgent.be. We kregen overigens ook een reactie van de Werkgroep Gentbrugse Meersen op ons actueeltje van vorige maand. De nietige paddenstoelen die we ontdekten op de nerven van afgevallen bladeren (foto zie archief) zijn dwergwieltjes. Ze komen voor op bladeren van beuken en eiken. Aangezien ze in voedselrijke bossen voorkomen zijn ze redelijk algemeen. Leuk om te weten dat het steeltje van het dwergwieltje het dunste is van alle in Vlaanderen voorkomende paddenstoelen.

Ondertussen valt er nog van alles te beleven in de meersen. De reeën zijn behoorlijk mobiel en ik zag ze onder meer op het onverharde wegje tussen de Kwakstraat en de Meersstraat. Er zit een prachtig exemplaar tussen met een donkere wintervacht. Aangezien het drie geiten waren vermoed ik dat het de moeder is met haar twee jongen. Etienne Van den Abeele kan ze regelmatig fotograferen vanuit het cultureel centrum.
Dit jaar zijn er opvallend veel waterrallen in de Latemse meersen. In elk moerassig plekje met wat ruige vegetatie zit er wel één (foto: http://www.natuurfotoalbum.be/map/showphoto.php?photo=31936&si=waterral&perpage=8). Ook de overwinterende sijsjes zijn massaal uit noordelijke streken afgezakt. Je vindt de grootste groepen op het Natuurpuntwandelpad over de dijk tussen de Meersstraat en de Kwakstraat. Ze fourageren er in de zwarte elzen die daar talrijk zijn. Via deze link vind je een leuk filmpje (http://www.hbw.com/ibc/phtml/votacio.phtml?idVideo=12368&Carduelis_spinus) maar pak je verrekijker maar en trek naar de Latemse meersen want in het echt is het zo veel boeiender. Die verrekijker kan je ook gebruiken om de smienten te bekijken op de Meersbeek. Dit eendje broedt in de toendrabossen nabij meren en kustgebieden in het noorden en komen in de winter massaal naar onze streken afgezakt. Traditioneel vinden we ze in de winter vooral ’s nachts grazend in de Latemse meersen terwijl ze overdag vooral in de meersen rond Ooidonk en de Bourgoyen zijn terug te vinden. Nu verblijven er voor het eerst dagelijks ook een tiental exemplaren aan de bron van de Meersbeek. Met een verrekijker kan je ze wel zien ter hoogte van het brugje van het rietveld in de Baarle Frankrijkstraat. Ook in het bufferbekken van Hooglatem zijn er overdag regelmatig smienten te zien. Je hoort het meteen als ze aanwezig zijn want het geluid van de smienten is onmiskenbaar (http://webserv.nhl.nl/~borwell/wytgaard/smientgeluid.html). Wie een beetje aandacht heeft voor de natuur zal ze in Sint-Martens-Latem in de winter makkelijk horen overtrekken. Ideaal moment is als het net donker is. Dan trekken grote groepen uit de Bourgoyen de Leievallei in om te grazen in de graslanden.

Vorige week kwamen de studenten milieurecht van de Universiteit Gent genieten van al die natuurpracht in de Latemse meersen. Jaarlijks komen ze hun juridische achtergrond eens concretiseren in het veld en zo begrijpen ze wellicht iets beter wat de achtergrond is van al die (vaak ingewikkelde) regeltjes in onze wetgeving. Ook voor de Latemenaars voorzien we elk jaar enkele wandelingen. De eerstvolgende kans krijg je op zondag 16 december. We spreken om 14u30 af aan de parking van het gemeentehuis. Voor deze wandeling vragen we uitzonderlijk een deelname van 1 euro. De opbrengst gaat naar het goededoelproject van de Latemse Lions-club. Je kan dit project nog extra steunen door na de wandeling een lekkere gluhwein te drinken op de kerstmarkt. Het nuttige aan het aangename koppelen is ons motto.

Eind oktober: beheren onder stralende zon

Zo’n natte zomer als dit jaar maakte het ons niet eenvoudig om de natuurbeheerswerken in ons reservaat kwaliteitsvol uit te voeren. De percelen in de Latemse meersen bleken zelfs na de korte “drogere” periodes in augustus en september te nat om machinaal te maaien. De percelen waar we toch het risico namen raakten beschadigd onder het gewicht van de te zware hooiperser van de loonwerker. Gezien de kleipaketten die bovenop de venige ondergrond liggen van recente datum zijn (enkele honderden jaren) vermoeden we dat de bodemschade door de natuur zal hersteld worden en gelijkaardige incidenten uit het verleden leren ons dat je op termijn geen zichtbare gevolgen meer ziet. Maar uiteraard trachten we schade bij het beheer te verhinderen. Daarom liggen diverse percelen er ongemaaid bij. Waar mogelijk hebben we extra begrazing laten uitvoeren, deels met behulp van koeien, deels met eigen galloways (zie archief). Op die manier gaan de hooilanden toch kort de winter in. Dit is belangrijk omdat de zeldzamere meersenplanten anders verstikt dreigen te raken door de ongemaaide grasmat. In de winter vormt de ongemaaide grasvegetatie immers een moeilijk doordringbaar viltig deken.

Vorige week werden de koeien verplaatst naar de iets hoger gelegen percelen en de galloways werden vandaag naar de reservaatsboerderij in Mechelen gebracht. Vorige week hadden we opnieuw pech. De maaimachines voor de percelen in de Kwakstraat raakten niet tijdig ter plaatse. Voor het eerst sinds Natuurpunt het beheer in de Kwakstraat startte zal de professionele arbeidersploeg van Natuurpunt moeten instaan voor het binnenhalen van de oogst zodat de orchideeën volgend jaar opnieuw in volle pracht kunnen bloeien (zie archief). Maar de vrijwilligers stonden er op de hooidag vorige zondag natuurlijk niet werkloos bij. In de Latemse meersen is er altijd meer dan voldoende werk. Zo hebben we het laatste hout opgekuist van de knotdag van vorig jaar (zie archief). En er bleef nog wat ruimte voor een deugddoende wandeling.

We vonden deze dode eekhoorn in de Kwakstraat. De gemeenteraad keurde reeds ruime tijd terug een besluit goed zodat de Kwakstraat enkel toegankelijk zou zijn voor omwonenden en hun bezoekers en voor de wandelaars die de Latemse meersen bezoeken. Ondanks herhaaldelijke beloftes werd de nodige bebording nog niet aangebracht en dat is deze eekhoorn alvast fataal geworden. Levende exemplaren kan je gelukkig ook nog bewonderen. Ideale plek daarvoor is het groepje naaldbomen aan de rand van de speelweide naast het cultureel centrum. En aangezien het herfst is voegen we nog een foto toe van heel nietige paddenstoelen die we zondag tijdens de wandeling vonden. Ze groeien op de nerven van een eikenblad. Intussen gaven de mensen van de Werkgroep Gentbrugse Meersen ons de naam van deze subtiele exemplaren: het zijn dwergwieltjes.

Begin oktober: Een natuurmonument sterft

Eén van Latems mooiste bomen is stervende. De beuk aan de ingang van het cultureel centrum stond er deze zomer maar triestig bij. De kroon werd ijl. De eerste tekenen dat deze boom zich absoluut niet goed voelt. Controle van de stam toonde aan dat ongeveer 1/3de bastslijm vertoonde wat er op wijst dat onder de schors dood hout te vinden is. Voor een beuk is dat fataal. Dit najaar bleek de hele stam begroeid met de prachtige porseleinzwam. Het is een typische zwam op afstervend beukenhout. De porseleinzwam is een zwakteparasiet die pas verschijnt als de boom doodziek is. Andere zwammen als de reuzenzwam en de honingzwam dringen ook door in het gezond hout en kunnen een gekwetste boom, die normaal gezien nog overlevingskansen heeft, de genadeslag toebrengen. Maar dat is dus hier niet het geval. De boom die een honderdtal jaar oud is (beuken worden gemakkelijk dubbel zo oud) is dus aangetast door iets anders. Naar de werkelijke reden is het wat gissen. In de omgeving zijn recent verschillende woningen aangebouwd. De bouwputten kunnen een daling van de grondwaterstand hebben veroorzaakt waardoor deze boom in moeilijkheden is gekomen. Maar de oorzaak kan ook te vinden zijn in de kurkdroge zomer van 2003. Op het eerste zicht schijnen de bomen er niet veel last van te hebben maar het is gekend dat lange droogteperiodes het begin van het einde betekenen voor sommige oude bomen. Dood hout brengt leven in het bos. Heel wat zeldzame insekten zijn bijvoorbeeld gebonden aan langzaam afstervende dikke bomen. Zo zijn diverse aan beuk gebonden soorten enkel te vinden in de bosreservaten van het Zoniënwoud. In zo’n bosreservaat wordt niet meer beheerd zodat er veel dood hout is terug te vinden. De monumentale Latemse beuk zou dus nog een belangrijke ecologische rol te vervullen kunnen hebben. Maar de boom staat te dicht bij een ander Latems monument, het cultureel centrum. Deze frappante villa in drie bouwstijlen kende een woelig (oorlogs)verleden en wordt nu gebruikt als vergaderruimte voor allerlei Latemse organisaties. Het zou om veiligheidsredenen onverantwoord zijn om de beuk in deze conditie niet te vellen.

De gemeente investeerde in gespecialiseerde apparatuur om de gezondheid van bomen te onderzoeken. Zo hebben ze een resistograaf die met behulp van een klein boortje de kwaliteit van het hout inde boom kan onderzoeken. Spectaculairder nog is de tomograaf. Met behulp van geluidsgolven kan men een soort radarbeeld bekomen van het binnenste van de boom. Op die manier kan men onderzoeken of oude bomen die een veiligheidsrisico vormen al dan niet moeten geveld worden. Met andere woorden er wordt met kennis van zaken beslist voor een boom geveld wordt. Ook voor de beuk aan het cultureel centrum is beslist dat et risico te groot is en dat hij dus geveld moet worden. Door de gevaarlijke positie komt hier zelfs een gespecialiseerde firma aan te pas die de boom stuk voor stuk “afbreekt” om schade aan het gebouw te vermijden. De waardevolle investeringen van de gemeente in de degelijke diagnoseapparatuur toont aan dat de zorg voor bomen de laatste jaren sterk is toegenomen. Ze kunnen jammer genoeg niet verhinderen dat het bestand aan oude bomen, toch nog steeds één van de beeldbepalende kenmerken van ons dorp, de laatste decennia gestaag daalt. De gemeente beschikt nog steeds niet over een goedgekeurd bomenplan hoewel hiertoe reeds heel wat materiaal verzameld werd. Zo’n bomenbeleidsplan lijkt ons toch wenselijk om er voor te zorgen dat ook toekomstige generaties kunnen genieten van het groene karakter van dit mooie bomendorp. En daar horen oude bomen bij. Jammer genoeg blijkt dat er steeds minder plaats wordt gereserveerd om bomen te planten die ook echt volwassen kunnen worden.

10 – 17 augustus: Opnieuw een nieuwe broedvogel in de Latemse meersen

Deze week ontdekten we een koppel dodaars met vier jongen op een klein privaat vijvertje in de Latemse meersen. Dit vijvertje is zichtbaar op het einde van de Kwakstraat. Dit is voor het eerst dat deze broedvogel wordt gerapporteerd in het gebied. De dodaars is de kleinste vertegenwoordiger van de futen. Dat zijn vaak kleurrijke watervogels die duiken om hun prooi, veelal vis, te bemachtigen. De dodaars eet naast kleine visjes ook tal van waterinsecten. In Vlaanderen broeden er zo’n 1000-tal koppels dus de soort is niet echt zeldzaam. Bizar toch dat de dodaars nog niet in Latem tot broeden kwam. Nochtans is de Leievallei één van de dodaarsbastions in Vlaanderen. Wellicht heeft de slechte waterkwaliteit van ons natuurgebied iets mee te maken. Maar daarover rapporteerden we reeds tot in den treure. Wachten dus… tot de overheidsdiensten het Latemse rioleringsstelsel renoveren. Intussen bleek dit geïsoleerde putje net voldoende groot om dit prachtige watervogeltje (http://www.inbo.be/ygen/broedvogels.asp?spec=00070&submit=zoek&pid=FAU_VO_ASP_BROEDVOGELS) te verwelkomen in ons natuurreservaat. Hiermee is 2007 een onvoorstelbaar straf jaar geworden. Nooit ontdekten we zoveel nieuwe soorten.

Van 14 juli tot begin augustus: Hooi

Wie al langer komt wandelen in de Latemse meersen zal wel gemerkt hebben dat er heel weinig gehooid is dit jaar. De reden is helemaal niet ver te zoeken. Door de aanhoudende regen is het waterpeil te hoog (vaak nog plasdras) en is het onmogelijk om met landbouwmachines de terreinen te betreden zonder deze aanzienlijk te beschadigen. De landbouwers met wie we samenwerken om het grootste deel van het natuurgebied te maaien hebben de hoogste (en droogste) percelen reeds gehooid tijdens het betere weer vorige week. Ze houden de toestand in de gaten en als er hopelijk nog een iets langere droge periode optreedt, zullen ook de andere hooilanden gemaaid worden. Maar zoals her er nu naar uitziet is dat lang niet zeker. In dat geval zullen we een aantal hooilanden laten begrazen, andere gaan dan ongehooid de winter in. Dat is uiteraard geen (natuur)ramp maar diverse zeldzame meersenplanten zullen het volgend voorjaar iets moeilijker hebben om door de verwelkte grasmat te raken. Als we in 2008 opnieuw kunnen maaien als voorheen is het probleem van de baan, zoniet dan evolueren de graslanden langzaam maar zeker naar een moerasspirearuigte, wat overigens ook een heel natuurrijk habitat is. Voor de mooiste natuurpareltjes langs de Kwakstraat, die we reeds jaren met vrijwilligers hooien, hebben we het maaiwerk dit jaar laten uitvoeren door een softrak. Dat is een maaimachine op rupsbanden waarbij de druk op de bodem niet groter is dan van een volwassen persoon. Op die manier hopen we de net gevestigde orchideeën ook volgend jaar optimale groeiomstandigheden te bieden. De reeën en hun jongen komen nu elke avond (en som ook ’s middags) grazen op de hooilandjes in de Kwakstraat. Als je heel rustig gaat kijken dan kan je ze heel goed observeren vanop de weg.

Actueel 1-14 juli: Opnieuw nieuwe plantensoort in de Latemse meersen

2007 is alvast een memorabel florajaar voor de Latemse meersen. Niet minder dan drie nieuwe plantensoorten konden we tot nu toe noteren. Tijdens de voorbereidingen van de hooidag ontdekte de coördinator van de arbeidersploeg van Natuurpunt een plantensoort die een vijftiental jaar geleden verdween uit ons reservaat. Het betreft het pijlkruid dat ooit nog bloeide in de Meersbeek. Na de komst van het “zuiverings”rietveld was het al snel gedaan met deze plant. Het slecht functioneren van deze installatie werd al meermaals aangekaart en we vrezen dat we dat helaas nog vaak zullen moeten doen voor er eindelijk een oplossing komt. Het pijlkruid kan hiervoor symbool staan. Deze prachtige waterplant heeft nood aan zuiver water dat matig voedselrijk mag zijn. Komt er gebiedsvreemd water binnen dan zal het pijlkruid al snel baan ruimen. En dat gebeurde dus ook in de Latemse meersen na de bouw van het rietveld. Trouwens, in heel de Leievallei is deze plant langzaam maar zeker aan het verdwijnen. Nochtans zitten we hier op wereldschaal centraal in zijn verspreidingsgebied. Met een degelijk waterbeleid zou het hier een heel gewone soort moeten zijn terwijl het dus een zeldzaamheid is in onze Gentse regio. Vlaanderen heeft een verantwoordelijkheid om de huidige negatieve trend voor de soort om te buigen. Think global, act local. In de Kwakstraat hebben we jaren terug een sloot die geen vervuild water ontvangt losgekoppeld van de Meersbeek. Aanvankelijk leidde dat niet tot veel resultaat. Met de steun van de gemeente lieten we deze sloot ook ruimen. In het archief kon je vaststellen dat dit wel resultaat had met de weelderige bloei van de waterviolier. In diezelfde sloot vonden we nu ook het pijlkruid terug, weliswaar in een heel zwak ontwikkelde vorm. Het toont in elk geval aan dat met een aantal goed gekozen ingrepen we de natuur vooruit kunnen helpen. Nu is het vooral aan de gemeentelijke en betrokken gewestelijke overheden om werk te maken van de sanering van de riolering, het rietveld en de Meersbeek. Ga ook eens naar de fotoverslagen. Daar zie je een uitgebreide reportage over de succesvolle waterdag en de hooidag van vorige week.

Actueel eind juni: Brede Orchis: Nieuwe plantensoort voor de Latemse meersen

Helemaal spectaculair was de vondst van de brede orchis in één van de hooilanden die we reeds tien jaar beheren. Het is motiverend dat onze jarenlange inspanningen met zo’n prachtige bloem worden bezegeld. Zeker voor de vele vrijwilligers die hier al massaal veel tijd hebben in geïnvesteerd tijdens de hooidagen van Natuurpunt. Deze prachtige purperen orchideeënsoort komt voor in onbemeste vochtige graslanden die regelmatig gemaaid worden. Deze plant kwam in ’96 nog vrij massaal voor in een hooilandrelict in de buurt van de bowling. Door het ontbreken van enig beheer is de orchidee er intussen verdwenen. Binnen de afbakening van het grootstedelijk gebied Gent is dat stukje woonuitbreidingsgebied wel omgezet naar een onbebouwbare bestemming wat mogelijkheden opent voor een later herstel. Maar intussen heeft de brede orchis dus een nieuwe vaste stek gevonden in ons natuurreservaat. Gezien orchideeën massaal zaad verspreiden en de omstandigheden in het bewuste perceel nu gunstig blijken, kijken we de komende jaren uit naar een paars gekleurd grasland. Als we ons reservaat verder kunnen uitbreiden dan creëren we wellicht een extra kleurrijk stukje Latem.

Op zaterdag 7 juli kan je helpen bij het beheer van onze hooilanden en zo een bijdrage leveren aan het behoud van deze prachtige orchidee. En wie weet zorg je er zo voor dat nog andere plantensoorten een nieuwe stek vinden in ons reservaat. Het werk is niet te zwaar, we ringen vogels, bewonderen nachtvlinders bij een kampvuurtje en wie helpt wordt vergast op een gratis barbecue. Ga naar de activiteitenpagina voor meer informatie en bezoek ook eens de fotoverslagen van de activiteiten voor sfeerbeelden van de vorige edities. Niet te missen.

Latemse reeën hebben twee kitsjes: dinsdag 5 juni
De jonge grutto's hebben de grote regenbui van vorige week jammer genoeg niet overleefd. We wisten dat het slechte weersomstandigheden waren voor deze kwetsbare jonge vogels maar doordat ze de eerste 14 dagen goed doorstonden groeide de hoop. Maar helaas. Om jullie wat op te fleuren een foto van onze Latemse reeën. Ze kregen dit jaar twee kitsen (vorig jaar eentje) op één van onze reservaatspercelen en struinen nu rond.

Van 17 tot 30 mei: Succesbroedsel van Latemse torenvalken: zes jongen
De torenvalken die jaarlijks nestelen in de Kwakstraat hebben wel een bijzonder goed broedseizoen. Niet minder dan zes uit de kluiten gewassen jongen vonden we deze week toen we hen even uit het nest haalden om ze te ringen. Op die manier krijgen de vogels een identiteitskaart mee waardoor we hen de komende jaren kunnen volgen. Dit najaar kenden we een mastjaar van de eik. Om de zoveel jaar produceren eiken (en andere boomsoorten) massaal veel eikels. Hierdoor hebben muizen de hele winter door massa’s voedsel. Dat wil zeggen dat er veel muizen overleven, die zich op hun beurt duchtig voortplanten. Zij vormen dan weer het voedsel voor de torenvalk. Deze leggen dan wat meer eieren dan gewoonlijk maar ook de jongen hebben een grotere overlevingskans. Torenvalken leggen met tussenpozen van één of twee dagen een ei maar beginnen spoedig te broeden. Dat wil zeggen dat tussen het oudste en jongste kuiken wel tien dagen leeftijdsverschil kan zitten. Dat heeft een ecologische reden. Vinden de ouders te weinig voedsel dan eten de oudere kuikens hun jongere broertje of zusje die toch al het laatst bedeeld wordt met voedsel gewoon op, waardoor ze hun eigen overlevingskansen weten te verhogen. The struggle for life begint dus al heel vroeg. Op de foto in de nestkast zie je trouwens dat de oudere kuikens de veiligste plekken achterin innemen terwijl de jongste kuikens naar de onveiligere buitenkant worden gedrongen. Terwijl het jongste kuiken nog in het donspak zit is het oudste kuiken reeds bijna groot genoeg om uit te vliegen.

De meersen zitten nu bomvol met jonge vogels. Onder meer heel wat fazantenkuikens vind je in de graslanden. Ondanks onze vrees blijken ook de grutto-kuikens het slechte weer goed te doorstaan. Eén jong vonden we dood terug maar de andere blijken de eerste tien dagen goed te hebben doorstaan. Ondertussen zijn de bosrietzangers aangekomen. Een luidruchtig exemplaar kan je horen zingen aan de ingang van het wandelpad op de hoek van de Kwakstraat. Ook het koppel ijsvogels zit trouw op zijn klassieke plek aan het brugje over de meersbeek op het wandelpad tussen Meersstraat en Kwakstraat. Genieten maar.

Woensdag 16 mei: Grutto’s kruipen uit het ei
Enige tijd terug meldden we reeds dat we voor het eerst in de Latemse meersen een Grutto-nest ontdekten (zie archief). De broedplek werd opgevolgd en woensdag 16 mei kropen de vier jongen uit het ei. De jongen werden geringd zodat ze verder kunnen gevolgd worden. De kans is jammer genoeg groot dat ze nooit volwassen zullen worden. Het slechte weer is hiervan de hoofdoorzaak. Lage temperaturen en regen tijdens de eerste levensweken zijn dodelijk voor de grutto-kuikens. Zo stierven vorig jaar nagenoeg alle “vroege” jongen in de Assels. Dit jaar hadden ze dankzij het goede weer in april meer geluk en zijn het de “late” kuikens die nu in de problemen komen. Door zowel vroeg en/of laat te broeden spreiden de grutto’s het risico. Blijkbaar succesvol genoeg om in combinatie met een degelijk natuurbeheer het broedareaal uit te breiden. De grutto’s kan je bekijken vanaf de Baarle Frankrijkstraat ter hoogte van de Meersbeek. De weiden niet betreden aub.

Actueel 26 april tot 6 mei: proper water
We hebben opnieuw een prachtig resultaat bereikt via het natuurbeheer in de Latemse meersen. De waterviolier staat voor het eerst sinds lange tijd massaal in bloei. De waterviolier is een waterplant die plekken met zuiver kwelwater aanduidt. Kwelwater kan je in zekere zin vergelijken met bronwater. Het heeft gedurende een zekere periode in de bodem verbleven. De bodem fungeert als een soort filter. Hierdoor wordt het water gezuiverd en verandert de chemische samenstelling. Het kwelwater is bijvoorbeeld arm aan nitraten maar rijk aan koolstofdioxide. Op laag gelegen plekken komt het water opnieuw aan de oppervlakte. Niet op een gelokaliseerde plek als bij een bron maar in een brede zone die zomer en winter vochtig tot nat blijft. Het wandelpad van het gemeentehuis naar de Kwakstraat is aan de rand van de kwelzone gelegen. Zelfs na de aprilse droogte is het er nog bijzonder nat. De permanent vochtige toestand, de zuivere kenmerken en de chemische samenstelling van het kwelwater vormen het uitgelezen biotoop van de zeldzame meersenplanten die ons natuurreservaat zo rijk maken. In het kielzog van het Natuurinrichtingsproject heeft Natuurpunt met de steun van het gemeentebestuur enkele verlande sloten opnieuw open gemaakt. Op het einde van het wandelpad (net voor je de Kwakstraat bereikt) heeft dit nu geleid tot een schitterend natuurherstel. Zo nu en dan vinden we nog watervioliervegetaties terug in de meersen maar nergens bloeide deze plant zo massaal als in deze herstelde sloot. Je kan de planten goed bewonderen vanop het wandelpad. Mogelijk heeft de nieuw ingestelde begrazing op dit perceel waarbij de koeien de sloten open houden een handje geholpen.

We zijn des te gelukkiger want zuiver water (en de bijhorende waterfauna en –flora) is helaas zeldzaam in de Latemse meersen. Bizar genoeg is het zuiveringsrietveld in de Baarle Frankrijkstraat (en de daarbij aansluitende riolering) de oorzaak van alle ellende. Op de foto zie je aan de kleur van het “gezuiverde” water dat dit rietveld in de Meersbeek loost, dat het een ware vervuilingsbron is. Een belangrijke hinderpaal voor verder natuurherstel in de Latemse meersen. Natuurpunt is reeds lang vragende partij om het zuiveringsrietveld om te vormen tot overstortbekken waarbij het afvalwater via een nieuw aan te leggen riolering rechtstreeks wordt weggepompt uit de Latemse meersen richting collector aan de N43 (op de grens van ons dorp waar momenteel werken aan de gang zijn om de collector te verbinden met het zuiveringsstation in de Ossemeersen). Hoewel de verantwoordelijke gewestelijke diensten deze optie reeds verschillende malen mondeling ondersteunden voorziet het ontwerp bekkenbeheerplan (zie www.volvanwater.be) onbegrijpelijkerwijs nog steeds niet expliciet in een dergelijke afkoppeling. Natuurpunt zal dan ook een bezwaarschrift opmaken dat binnenkort op deze site zal te lezen zijn. Ook de MINA-raad van Sint-Martens-Latem heeft opnieuw geadviseerd om deze afkoppeling te realiseren. Uit gesprekken met het nieuwe gemeentebestuur en de nieuwe schepen van leefmilieu leren we dat ze de intentie hebben om ons hier voluit in te ondersteunen en dat waarderen we ten zeerste.

Omdat water en waterkwaliteit zo belangrijk zijn voor de Latemse natuur organiseert de Latemse kern van Natuurpunt Gent een speciale wateractiviteit. Op zaterdag 9 juni trekken we naar een plekje in de meersen waar we nog heel zuiver water vinden. Onder water krioelt het er van het leven. Tijdens deze activiteit gaan Natuurpuntgidsen samen met de kinderen op zoek naar al deze fraaie waterwezentjes. De ouders zijn ook welkom want die kunnen ondertussen op pad voor een leerrijke waterwandeling. Na de wandeling kunnen ze bewonderen wat hun kinderen zo allemaal gevonden hebben. Meer info en de flyer op de activiteitenpagina van deze site.

Tot 25 april: Fantastisch nieuws: Grutto, nieuwe broedvogelsoort voor Latemse meersen

Vandaag 25 april viel er fantastisch nieuws te noteren in de Latemse meersen. We ontdekten immers het nest van de Grutto. Dit is één van onze mooste weidevogels waarvan een belangrijke broedpopulatie in ons buurreservaat in de Assels is terug te vinden. Dankzij de aankoop die Natuurpunt Gent enige jaren terug heeft gerealiseerd en het natuurbeheer dat erop volgde heeft de Grutto-populatie zich er stelselmatig uitgebreid. Deze kern zendt nu haar zonen uit en wat we reeds lang hoopten is waarheid geworden. Een eerste koppel verbleef reeds enkele weken in de Latemse meersen en vandaag vonden we het nest met vier eieren. Historisch want wellicht is het voor het eerst in de geschiedenis dat deze vogel in Latem broedt. Als ik goed geïnformeerd werd vond graaf Lippens in het begin van vorige eeuw het eerste broedkoppel in de kustzone. Ondertussen verschijnt de vogel op plekken waar een extensief weidebeheer wordt gevoerd. En die zijn jammer genoeg heel zeldzaam in Vlaanderen. Verstoring door bemesting, herbicidegebruik, te vroeg maaien en te grote begrazingsdruk zijn nefast voor deze vogelsoort. Daarom vinden we hem vooral terug in open weidelandschappen die als natuurreservaat worden beheerd.

En aan een beter beheer van de Latemse meersen daaraan werken we stelselmatig verder. Deze week is de professionele Natuurpuntploeg weer stevig in de weer. In Klein Frankrijk (dat is op het einde van de Baarle Frankrijkstraat) hebben we een hooiland dat we vorig jaar konden verwerven opnieuw ingerasterd. Het hooiland dat er reeds enkele jaren onbeheerd bijlag werd i.s.m. een jonge landbouwer na aankoop opnieuw in beheer genomen. Door een raster aan te leggen kunnen we nu een maaibeheer met nabegrazing installeren. Dat wil zeggen dat we eind juni-begin juli maaien waarna we er in de loop van augustus koeien op los laten die ervoor zorgen dat de vegetatie kort de winter ingaat. Dit is ideaal om de zeldzame meersenvegetaties optimale herstelkansen te bieden. Maar wat goed is voor de planten hoeft niet steeds ideaal te zijn voor alle insekten, amfibieën enz… Veel soorten zijn meer gebaat met een ruigere vegetatie. Daarom hebben we het raster kleiner gemaakt dan het oorspronkelijke hooiland. Op die manier krijgen we een mooie overgang van een struik- en bomenvegetatie over een ruigte tot een kortgemaaide vegetatie. Het grote voordeel is dat heel wat organismen optimale overlevings- en voortplantingskansen vinden in dergelijke overgangen. In het najaar gaan we er ook nog een nieuwe houtkant aanleggen en daar hebben we meteen ook ruimte voor uitgespaard.

Als uitsmijter nog enkele foto’s van een andere weidevogel die we vonden tijdens onze zoektocht naar het Grutto-nest. De meeste kievitten die hier jaarlijks broeden hebben intussen jongen en de kuikens in de laatste nesten kruipen intussen ook uit hun ei. Ook de tuinfluiters zijn aangekomen uit Afrika (zie archief voor foto’s), de kuifeenden zitten opnieuw op de vijver in Klein Frankrijk van waaruit ze een geschikte broedplaats zoeken in de meersen. Dit is trouwens ook een soort die hier nog maar een viertal jaar broedt. Ook de ijsvogels (foto in archief) zijn daar bijzonder actief. Volgende week verwachten we de kleine karekieten terug in het rietveld in de Baarle Frankrijkstraat. Dan is het nog even wachten op de bosrietzangers (foto zie archief) en dan is onze broedpopulatie opnieuw compleet. Samengevat: Welkom in de prachtige meersen en geniet ervan.

Lentedrukte eind maart – begin april

Lente-tijd is behoorlijk druk in de Latemse meersen. We lieten dus een steekje vallen in deze actueelrubriek. Momenteel zijn we volop bezig met het opruimen van een deel van het stormhout en van het hout dat vrijkwam bij het knotten. De dotterbloemen komen nu volop in bloei en daarmee is de lente definitief op gang gekomen. Dagelijks kan je nieuwe bloemen in bloei zien komen en het is dus absoluut de moment om te gaan wandelen in de meersen. Op de plantenwandeling kon iedereen in ieder geval kennis maken met de resultaten van het hooilandbeheer van Natuurpunt. Tientallen plantensoorten konden bewonderd worden op de percelen onder natuurbeheer. Om het contrast duidelijk te maken konden de deelnemers ook eens op zoek gaan naar plantensoorten op een bemest grasland. Het werd een magere oogst en zo was het meteen duidelijk waarom natuurbeheer (zonder herbiciden en bemesting) zo belangrijk is. Tijdens de wandeling vonden we in de net aangeplante knotwilgen in de Meersstraat ook veel wilgenroosjes. Niet de bloem maar wel een vergroeiing in de stengel van de wilg veroorzaakt door een galmuglarve. De larve leeft in de stengel wat resulteert in een vertraging van de stengelgroei terwijl de bladeren zich wel verder ontwikkelen. Ze komen dan automatisch dichter bij elkaar te zitten en vormen dan een rozetje. De wetenschappelijke naam van de galmug “Rabdophaga rosaria” kan je dan ook vertalen als “stengeleter in een roosje”. Via de volgende link (http://www.kuleuven-kortrijk.be/facult/wet/biologie/pb/kulakbiocampus/insecten-ongewervelden/insecten/07-rabdophaga_rosaria-G7.htm) zie je de zomertoestand maar je vindt de wilgenroosjes makkelijker in de winter. Terwijl de andere bladeren van de wilg in de herfst afvallen verdrogen de bladeren die aangetast zijn door de galmuglarve aan de stengel en kan je ze de hele winter en voorjaar makkelijk zien.

Deze week kwamen de meeste zwartkoppen (een grasmussoort waarvan je foto’s in het archief kan vinden) uit hun overwinteringsgebieden in Zuid-Europa en Noord-Afrika terug aan in de meersen en je hoort ze overal lustig zingen. Zoals we beloofden is het een behoorlijk spectaculair voorjaar aan het worden in het nieuwe bufferbekken in Hooglatem. Vogelsoorten die we vroeger maar zelden zagen in Sint-Martens-Latem hebben nu een vaste fourageerstek gevonden op hun trek naar de noordelijke broedgebieden. Het zijn voornamelijk steltlopers zoals tureluurs, kemphanen, kleine plevieren, watersnippen en witgatjes. Vooral deze laatste zijn met een twintigtal exemplaren opvallend aanwezig. Daarnaast hebben we tot dertig bergeenden geteld. Een vogel die vroeger gelinkt werd aan duingebieden maar zich nu blijkbaar goed thuis voelt in het binnenland (http://www.inbo.be/ygen/broedvogels.asp?pid=FAU_VO_ASP_BROEDVOGELS&spec=01730). Zo’n grote aantallen zijn in elk geval nieuw voor onze gemeente. Er pleisterde ook een vrouwtje bruine kiekendief. Dat is een roofvogel die meestal broedt in rietvelden. We gaan bijna dagelijks tellen en op de waarnemingenpagina van deze site kan je volgen wat er te ontdekken viel. Een probleem is wel de verstoring door enkele wandelaars die hun honden in het bekken laten lopen en deze week kwamen ook paramotors boven het bekken vliegen waardoor het er als snel vogelloos bij lag.
Deze week werd ook de akte verleden van het perceeltje op het einde van de Kwakstraat dat we eind vorig jaar konden aankopen. Zoals je ziet op de foto is er heel wat achterstallig beheerswerk (bijv. knotten van de wilgen/ opruimen sluikstort, maaibeheer). Dit wordt handen uit de mouwen steken om er opnieuw een pareltje van te maken.

Nieuwe plantensoort in de Latemse meersen: Grote veldbies

Sinds Natuurpunt het natuurbeheer in de Latemse meersen heeft opgestart worden regelmatig nieuwe planten- en diersoorten aangetroffen in het reservaat. Afgelopen zaterdag werd er tijdens de voorbereiding van de plantenwandeling opnieuw zo’n ontdekking gedaan. Het betreft de grote veldbies, meteen een zeldzame soort in onze regio. In Nederland is deze plant zelfs opgenomen in de rode lijst. Dit is een lijst met kwetsbare en bedreigde soorten. In Vlaanderen is dat niet het geval omdat de plant ondermeer in het Zoniënwoud nog talrijk voorkomt. Het is dan ook een soort die groeit in zure, vochtige bossen. De grote veldbies vonden wij in de Kwakstraat aan de ingang van het Natuurpuntwandelpad. In onze streek is de plant ook gevonden in de Nazarethse bossen, in het Grootbos te Oosterzele en de Vurtzak in Merelbeke.

Week van 16 februari tot 4 maart: Meer voorjaarsbloeiers

De vroege lente zet zich langzaam maar zeker door. De eerste doortrekkende Grutto’s zijn gesignaleerd en in de Asselse meersen blijken de lokale broedvogels al aangekomen. In de Baarle Frankrijkstraat zaten zondag 80 watersnippen en 8 wintertalingen. De waterrallen zijn weer heel actief in het rietveld. De wilde eenden zitten ondertussen bijna allemaal te broeden. Ook een deel van de lokale kieviten zijn toegekomen en weldra zullen ze ook hun eerste eieren leggen. Ondertussen komen er ook meer voorjaarsbloeiers in bloei. In de wegberm langs de Baarle Frankrijkstraat vind je twee talrijke soorten. Het speenkruid heeft net als het groot hoefblad uit het vorige actueeltje een strategie ontwikkeld om vroeg te bloeien. De worteltjes zijn verdikt en bevatten reservevoedsel waar de plant kan uit putten om snel in het voorjaar tot bloei te komen. Deze soort plant zich in onze streken net als het groot hoefblad vaak ongeslachtelijk voort. Deze plant doet dit door kleine wortelknolletjes te vormen in de bladoksel. Het speenkruid is lid van de ranonkelfamilie net als de dotterbloemen die binnenkort in bloei komen. De plant is rijk aan vitamine C maar dan moet je die wel vroeg in het voorjaar consumeren want later maken ze ook giftige stoffen aan. Ook de paarse en witte dovenetels staan reeds in bloei (o.m. in de wegbermen van de Meersstraat). Het zijn heel talrijke planten en als je van de blaadjes van de witte dovenetel thee trekt heeft dat een medicinale werking.

De aandachtige wandelaar heeft mogelijk de geel bloeiende struik op het einde van de Meersstraat opgemerkt (net voor je afslaat richting Leie aan een tuinrand). Het is de gele kornoelje, een inheemse struik die evenwel niet in onze streek thuishoort. Het is immers een kalkgebonden struiksoort die je in Vlaanderen kan terugvinden in de Voerstreek. In elk geval de moeite waard om eens te bekijken op een lentewandeling doorheen de meersen. Deze week heeft de professionele ploeg van Natuurpunt nog enkele zware knotwilgen geknot in de Meersstraat. Deze bomen werden de laatste jaren verwaarloosd. Nu Natuurpunt deze percelen heeft aangekocht zullen de bomen opnieuw regelmatig onderhouden worden en hebben ze een mooie toekomst. Het is in elk geval te gevaarlijk om dergelijke zware takken door vrijwilligers te laten snoeien. De professionals van Natuurpunt kregen de klus wel op een dagje geklaard. In het archief kon je al lezen dat knotbomen naast de landschappelijke kwaliteiten belangrijk zijn voor tal van flora- en fauna-elementen. In één van de knotbomen die we deze week onder handen namen vonden we alvast het nest van een hermelijn, één van onze kleine roofdieren. Tot slot nog een voorjaarsfenomeen. De vossen bakenen hun territorium nu duidelijk af. Van prooidieren worden de resten verspreid en gemarkeerd met uitwerpselen. Misschien minder smakelijk maar toch boeidend om dergelijke natuurfenomenen vlak bij huis te ontdekken. Rechts op de foto zie je trouwens ook dat de dotterbloemen aan hun voorjaarsgroei begonnen zijn.

Professionals aan het werk

Week van 1 tot 15 februari: Eerste voorjaarsbloeiers staan in bloei

De koekoeksbloemen zijn nog maar net uitgebloeid (zie archief) en nu staan de eerste voorjaarsbloeiers al in bloei. Hiermee gaat de herfst naadloos over in de lente. Eén van de vroegste voorjaarsbloeiers is traditioneel het groot hoefblad. Het bijzondere aan de plant is dat hij eerst bloemen krijgt en pas later bladeren. Als bosplant probeert hij op die manier maximaal van het vroege zonlicht te profiteren. Door wortelstokken te vormen plant hij zich op een ongeslachtelijke manier voort en heeft de plant bovendien voldoende voedselreserves om heel snel in het voorjaar een stevige composietvormige bloem te vormen. Slim want de plant is tweehuizig. Dat wil zeggen dat je ofwel mannelijke ofwel vrouwelijke planten hebt die overigens ver uit elkaar kunnen staan. Geslachtelijke voortplanting is dus niet altijd verzekerd maar door wortelstokken te vormen heeft deze plant een oplossing gevonden om zich te verspreiden. Indien wortelstokken afbreken en op een andere plaats terecht komt dan kan een nieuwe “kolonie” planten zich vestigen. De plant voelt zich best thuis in vochtige gebieden en bij overstromingen kunnen wortelstokken dan ook ver verplaatst worden. Je vindt de plant dan ook vaak nabij waterlopen. Aangezien het groot hoefblad zo vroeg bloeit speelt ze een belangrijke rol als nectarbron voor overwinterende insecten. Citroenvlinders die bij een vroeg lentezonnetje ontwaken uit hun winterrust zullen dan ook o.m. op deze plant aangewezen zijn om voedsel te vinden. Het groot hoefblad op deze foto, een mannelijke plant, werd getrokken op een moeilijk toegankelijk privé-domein in Klein Frankrijk. Wil je ze ook eens van nabij bekijken dan begeef je je best naar Brakelleie. Helemaal op het einde van de straat vind je aan de rand van een populierenbos een mooie groep.
Een andere plant die uitbundig bloeit is het sneeuwklokje. Het is inderdaad geen inheemse soort maar een populaire tuinplant die oorspronkelijk afkomstig is uit Zuid-Europese loofbossen. De plant is intussen als stinzenplant ingeburgerd en voelt zich in de Latemse meersen bijzonder goed thuis. Onder meer langs de Kwakstraat zie je hem momenteel uitbindig bloeien. Zoals je kan zien op de foto staan ook de wilgekatjes volop in bloei.

Niet enkel de planten voelen lentekriebels. Ook diverse vogelsoorten zijn aan de nestbouw begonnen. Een heel vroege vogel is de grote lijster. Momenteel zijn ze heel uitbundig aan het zingen. Een exemplaar geeft dagelijks een concert weer op het einde van de Kwakstraat maar hij zingt zo luid dat je hem overal in de Kwakstraat kan horen.
Dit weekend werd het Natuurpuntwandelpad tussen Kwak- en Meersstraat vrijgemaakt. Een grote populier waaide tijdens de recente storm om en sleurde in zijn val een zwarte els mee. Als je zwarte els verzaagd kleurt het blanke hout al snel diep oranje. Vergelijk de kleur maar eens met dat van de populier.

Eerste “specials” in het bufferbekken

We hebben er even moeten op wachten maar op 30 januari was het dan toch zo ver. Vijf kemphanen en vier witgatjes bezochten in het gezelschap van een 140-tal kieviten het nieuwe bufferbekken in Hooglatem. Het waterpeil is intussen voldoende gezakt om een ideaal biotoop te vormen voor deze steltlopers. Het zijn vogels die noordelijker broeden. Van de kemphanen is geweten dat minstens een deel van de populatie die in het Gentse overwintert uit Nederlandse broedgebieden komt, meer bepaald uit Friesland. Daar staat de broedvogelpopulatie onder druk en het is dus ideaal dat ze in de Leievallei een veilige overwinteringsplek vinden. Met de creatie van het overstromingsgebied in Hooglatem hebben ze er alvast een mooi overwinteringsbiotoop bij gekregen. Surf regelmatig naar de waarnemingenpagina om te zien wat voor fraais we er nog ontdekken.

Week van 22 tot 30 januari: Knotbomen

De winterperiode is het uitgelezen moment om knotbomen een goede onderhoudsbeurt te geven. In Sint-Martens-Latem zijn in het verleden massaal knotwilgen aangeplant. In de Latemse meersen en in de natte landbouwgebieden ten zuiden van de Kortrijksesteenweg moesten ze helpen om de natte gronden te draineren, de percelen af te bakenen en om hout te leveren. Het hout werd gebruikt als brandhout, om weidepalen te maken, klein geriefhout voor allerlei toepassingen zoals de productie van stelen voor kleine werktuigen enz. Doordat de landbouw in Latem lange tijd extensief bleef en een aantal lokale boeren tot op vandaag gebruik maken van het hout blijven knotbomenrijen tot op heden nog in verschillende delen van ons dorp het landschap bepalen. Toch verdwijnen ook bij ons meer knotbomen dan er worden aangeplant. Dat is jammer want knotbomen hebben naast hun landschappelijke rol ook een belangrijke functie in het natuurbehoud. De knotbomen bevatten vaak holtes die de perfecte broedplek vormen voor tal van holenbroeders zoals steenuilen, mezen en holenduiven. Bovenop de knot broeden ook vaak wilde eenden en ooit vonden we er zelfs het nest van een Candese gans. De gekraagde roodstaart die tot de jaren ’90 jaarlijks tot broeden kwam in de knotwilgen in de Latemse meersen zijn intussen jammer genoeg verdwenen . We hopen die ooit nog terug te krijgen. Hiertoe tracht de Latemse kern van Natuurpunt waar mogelijk nieuwe knotbomen aan te planten maar ook om de aanwezige knotbomen zo goed mogelijk te onderhouden. Dit kan door de bomen om de zes a twaalf jaar te snoeien. Doe je dat niet dan worden de takken bovenop de knot te zwaar en scheuren de bomen open.

Help ons om het landschap, de knotbomen en de eraan gerelateerde natuurwaarden te beschermen en kom nu zaterdag 3 februari naar de knotdag. Bomen knotten is niet enkel goed voor de natuur, het sterkt je spieren beter dan welk fitnesscentrum en de regelmatige bezoeker van onze werkdagen weet dat natuurbeheer garant staat voor een goede dosis amusement. Alle praktische info op de activiteitenpagina.

Niet alle knotbomen in Latem zijn trouwens wilgen. In Hooglatem en in minder mate in de Latemse meersen vinden we heel wat knotelzen en in de buurt van het bufferbekken staat een prachtige rij knotessen. Net voorbij de blekerij op het einde van de meersstraat staat een rij knotpopulieren. In het archief vind je trouwens een foto van de oudste boom van Latem. Het is een zomereik die in het verleden ook als knotboom werd beheerd.
De meeste knotbomen in latem zijn in private eigendom. Daarom besliste het gemeentebestuur op aangeven van de milieuraad om een subsidiereglement uit te vaardigen dat het knotten en aanplanten van knotbomen ondersteunt. En met succes zo blijkt uit de resultaten. In onderstaand lijstje vind je de aantallen bomen die recent werden geknot met steun van het gemeentebestuur:

2000: 140 bomen
2001: 213 bomen
2002: 100 bomen
2003: 151 bomen
2004: 244 bomen
2005: 46 bomen

Stormy weather: 7 - 21 januari

De laatste weken raasden twee stormen door Vlaanderen en zondag gingen we even kijken hoe deze hadden huis gehouden in de Latemse meersen. Al bij al bleek de schade nogal mee te vallen. Traditiegetrouw hebben vooral de populieren het hardst te verduren gehad. Hoewel deze boomsoort zich thuis voelt op natte gronden zijn de meeste percelen in de Latemse meersen te moerassig voor deze soort. De populieren groeien dan ook uiterst traag en de houtkwaliteit is niet goed. Bij stormweer blijken ze bijzonder gevoelig voor windval. Ook bij de recente storm ging een groot deel van de populieren op de private bospercelen in de Kwakstraat tegen de vlakte. Vooral bomen die begroeit zijn met klimop kregen het zwaar te verduren. Anders dan vaak gedacht kan klimop een boom niet echt doodwurgen. Bomen hebben er normaal gezien geen last van. Maar tijdens winterse stormen vangt de immergroene plant wel heel wat wind en dat kan zwakkere bomen fataal worden. Klimop vormt wel een ideale schuilplaats voor heel wat insekten en vogels. Zeker in de winter kunnen ze zich goed wegstoppen Zo is er in de met klimop begroeide populieren in de Kwakstraat reeds jarenlang een winterse slaapplaats van vinken. Ga zelf maar eens in de schemer checken of dit nog steeds het geval is. Het Natuurpuntwandelpad over het dijkje tussen de Kwakstraat en de Meersstraat is de ideale plek.

De hooilanden aan de Kwakstraat recht tegenover het cultureel centrum die we reeds jarenlang beheren met vrijwilligers is afgezoomd met populieren. We vragen ons al een hele tijd af of wie die monumentale rij bomen zouden vervangen door knotbomen die hier vroeger stonden. We durfden de knoop echter nooit “door te hakken” ook al hadden we het gevoel dat dit misschien beter zou aansluiten bij het traditionele Leielandschap. Het ziet er nu naar uit dat de natuur voor ons beslist. De voorbije jaren waaiden reeds een viertal populieren uit en bij de recente storm legden opnieuw twee bomen het loodje. Ook de rechterhoekboom moest er aan geloven. Aangezien dergelijke randbomen vaak cruciaal zijn voor de stabiliteit van een hele laan zou het nu wel eens snel kunnen gaan. Hoekbomen ontwikkelen immers een stevig wortelgestel omdat ze vaker worden blootgesteld aan hevige wind. Ze hebben er ook meer ruimte voor dan bomen die in de rij staan. Op de foto van het omgewaaide populierenbos zie je ook dat de randbomen de storm best trotseerden. Ga ook eens kijken naar de meest linkse populier in bovengenoemde bomenrij. Een vijftiental jaar geleden waaide zijn buur om maar deze bleef hangen in de kroon van eerstgenoemde zonder dat de wortelkluit volledig loskwam. Resultaat is dat beide bomen al die tijd in leven bleven. Hun vitaliteit is intussen fors aangetast maar ook deze storm trotseerden ze. Ik had nooit verwacht dat ze dit zo lang zouden uitzingen. Wat me ook nog opviel is dat er heel wat meer sijsjes in de meersen te zien waren dan de vorige weken. Deze typische wintergast in de meersen kwamen dit jaar half oktober toe (zie archief: ook voor een foto). Normaal gezien zoeken een honderdtal vogels voedsel in de zwarte elzen maar dit jaar bleef het beperkt tot een tiental exemplaren. Het koudere weer dat er aankomt stuurt nu blijkbaar ook de sijsjes naar de meersen. Wandelpad Het gemeentelijk wandelpad tussen het gemeentehuis en de Kwakstraat ligt er heel modderig bij. Wie in de meersen komt wandelen doet er goed aan de laarzen aan te trekken.

Week van 1 tot 7 januari: Al Gore in de meersen

De klimaatsverandering is vaak in het nieuws veelal geflankeerd door beelden van afbrokkelende antarctische ijsmassa’s of wegsmeltende gletsjers. Dezer dagen kan je ook in de Latemse meersen kennis maken met dit fenomeen. In de hooilanden aan de Baarle Frankrijkstraat staan tientallen koekoeksbloemen te bloeien. In de twintig jaar dat ik conservator ben heb ik dat in elk geval nog niet gezien. De koekoeksbloem bloeit vooral in het voorjaar (mei) om in het najaar nog een tweede maal te bloeien maar je moet al geluk hebben om in november nog een bloeiend exemplaar te vinden. Ook een bruine kikker was in de eerste januariweek doodleuk op wandel. Dit is meer dan uitzonderlijk. In de graslanden zijn nog een vijftigtal watersnippen aanwezig en er is ook een uitzonderlijk grote groep waterpiepers (80 – 100 ex) aanwezig in de Latemse meersen. Deze bergvogel komt uit de Alpen en Pyreneeën afgezakt om in het Vlaamse laagland te overwinteren. Je ziet ze meestal in kleine groepjes rondvliegen, daarbij hoge toontjes producerend die als je goed luistert een trillertje bevatten. Als je ze wil zien pak je best het wandelpad tussen de Baarle Frankrijkstraat en de Brakelmeersstraat. Ze zitten er vaak op de akkers. Veel kleur zal je wellicht niet kunnen waarnemen maar als je het geluk hebt om ze met verrekijker of telescoop van dichterbij te zien zal je vaststellen dat het best mooie vogels zijn. Met wat geluk zie je er ook de witte buizerd. Wellicht is het niet dezelfde vogel die vorig jaar in de meersen overwinterde want dit exemplaar heeft wat meer bruin in het vederkleed. Let goed op als je de houtduiven verschrikt ziet opvliegen uit de populierenbossen want de kans is groot dat de buizerd in de buurt is. Als je daar toch in de omgeving bent stop dan eens aan het rietveld in de Baarle Frankrijkstraat. De kans is groot dat je uit het riet geschreeuw hoort dat doet denken aan kreten van varkens. In feite zijn het een aantal waterrallen die in deze periode van het jaar luidruchtig zijn. Het is een prachtige grijsblauwe moerasvogel met zwartwitgestreepte flanken en een lange rode snavel. Om ze ook te zien krijgen op deze plaats heb je een portie geluk of engelengeduld nodig. Soms zie je ze wel over de kortgemaaide grasstroken rennen om snel opnieuw in het riet te verdwijnen.

December 2006: Natuurreservaat groeit met steun van het gemeentebestuur

Gemeenteraad steunt aankoop Latemse meersen

Op de gemeenteraad van 18 december keurde de voltallige gemeenteraad de restfinanciering goed voor de aankoop van enkele percelen die in het voorjaar verworven werden (zie archief). Sinds het gemeentebestuur het Gemeentelijk Natuur Ontwikkelingsplan (GNOP) unaniem goedkeurde, ondersteunt Sint-Martens-Latem de aankopen door Natuurpunt. Hierdoor kan het gemeentelijk natuurreservaat uitbreiden met minimale kosten voor de gemeente. De kosten blijven beperkt tot minder dan 20% van de aankoopprijs en Natuurpunt garandeert reeds jaren een degelijk natuurbeheer en een verbeterde toegankelijkheid van het gebied. Zowel de wandelende inwoners van Latem (en erbuiten) als de natuur worden hier beter van. Over het herstel van de natuur rapporteren we regelmatig op deze site maar ook de wandelaars blijken best tevreden met deze aanpak. Getuige daarvan de massale opkomst op de activiteiten die door Natuurpunt in de Latemse meersen worden georganiseerd. Tijdens de “Heksentoeren” in november daagden 160 bezoekers op en tijdens de kerstmarktwandeling vonden meer dan 90 deelnemers de weg naar ons reservaat. We vertrokken onder een stralende winterzon maar helaas werden we verrast door een enorme plensbui. Deze werd voorafgegaan door één van de mooiste regenbogen die ik ooit kon bewonderen in ons gebied. Wij danken het college van burgemeester en schepenen en de leden van de gemeenteraad voor de niet aflatende steun om gezamelijk deze parel van de Leievallei verder uit te bouwen.

Jaar afgesloten met nieuwe aankoop

In 2006 konden we reeds diverse aankoopdossiers melden en ook in december konden we nog een waardevol perceel van ongeveer een halve hectare aankopen. Tijdens de kerstwandeling konden de deelnemers reeds kennis maken met onze laatste aankoop. In periodes van structuurplanning, VEN-afbakeningen en natuurinrichting vielen de aankoopdossiers door enige speculatiedrang bij de eigenaars tussen 2000 en 2005 stil. Intussen is voor iedereen duidelijk dat speculeren in de Latemse meersen geen zin heeft en dat de natuurbestemming definitief de bovenhand heeft gekregen op andere functies. Soms worden percelen in de Latemse meersen jarenlang niet meer beheerd voordat Natuurpunt ze kan aankopen. Ook bij het meest recent aangekochte perceel is dat het geval. Het perceel is gelegen op het einde van de Kwakstraat en is momenteel volledig verruigd met brandnetel en bramen. De knotwilgen werden jarenlang verwaarloosd en de meeste bomen waaiden om of scheurden open. Jammer want het zijn oude exemplaren die we moeten koesteren. O.m. als broedplaats voor de steenuil die er elk jaar broedt. Momenteel bekijken we nog hoe we het perceel op de beste manier in zijn oorspronkelijke toestand kunnen herstellen. De potenties om mooie dotterbloemgraslanden te bekomen zijn in elk geval goed want het is gelegen in de kwelzone. Op andere plaatsen slaagden we er reeds in om via goed beheer bloemenrijke graslanden te bekomen. In elk geval zal het in een eerste fase heel wat inspanning vragen en mogelijk organiseren we een extra werkdag om de klus te klaren. Hou de website in de gaten en hopelijk kunnen we op jouw helpende hand rekenen. Eens het perceel opnieuw is ingericht zullen we het natuurbeheer terug uitvoeren in samenwerking met landbouwers. Een beproefd recept dat we reeds jaren met succes toepassen in Latem. Het perceel sluit trouwens aan bij graslanden die Natuurpunt reeds vroeger kon verwerven wat ideaal is voor een efficiënt beheer en een optimaal natuurresultaat.

Met dit goede nieuws sluiten we de berichten uit de Latemse meersen af voor 2006. Ook in 2007 zullen we je op deze plaats van de Natuurpuntgentwebsite op de hoogte houden van allerlei natuurnieuwsjes uit de gemeente met nadruk op het natuurreservaat. We wensen jullie een prettig jaareinde toe en de Latemse kern van Natuurpunt hoopt u in 2007 te ontmoeten op één van haar activiteiten.

Week van 1 tot 19 november: bufferbekken afgewerkt

Professionele drukte leidt ertoe dat dit het eerste actueeltje van november is. We hebben zeker niet stil gezeten intussen. De Latemse kern van Natuurpunt organiseerde een geslaagde avondactiviteit. Een toneelgroep o.l.v. Hilde bracht tijdens de Heksentoerentocht in de Latemse meersen 150 dorpsgenoten op de been. Ondertussen brachten we een bezoek aan Sabine De Vos B.V., maar vanaf januari ook kersvers schepen van Leefmilieu. De schepen nam ruim tijd om de Latemse prioriteiten op vlak van leefmilieu en natuur door te nemen. Wat de Latemse meersen betreft hebben we nogmaals gepleit voor een snelle afkoppeling en sanering van het rietveld in de Baarle Frankrijkstraat met het oog op een zuivere Meersbeek. Het oplossen van dit knelpunt is dé Natuurpuntprioriteit. In november viel er ook droevig nieuws te noteren. Jachtwachter Jan Verwee stierf plots als gevolg van een hartaderbreuk. Hoewel de vos niet zijn beste vriend was, was Jan een groot natuurliefhebber. Als hij een zeldzame vogel ontdekte in de meersen contacteerde hij steevast de conservator en ook hield hij een oogje in het zeil over onze Galloways. Bedankt Jan, het vertrouwen groeide en het is jammer dat je er niet meer bent. De Galloways zijn deze week dan toch op winterrust vertrokken naar de Natuurpuntboerderij in Mechelen. Niets te vroeg want het grondwaterpeil stijgt en de graslanden in de Latemse meersen staan grotendeels plasdras. Dit oefent een grote aantrekkingskracht uit op de watersnippen die dit jaar massaal aanwezig zijn. Ondertussen is ook het nieuwe bufferbekken in Hooglatem afgewerkt. Deze week verdween de pomp ter hoogte van het wijkcentrum Oase en in een mum van tijd liep het bekken onder water. Momenteel zijn het vooral wilde eenden, Canadese ganzen, twee nijlganzen en een groep kokmeeuwen die er een stek hebben gevonden.

Week van 16 tot 29 oktober: Indian summer

De herfst, of moeten we zeggen de zomer loopt op zijn laatste benen. Uitzonderlijk hoe lang het warm bleef. Zondag gingen we nog eens uitgebreid op stap in de Meersen. Ik dacht nog heel wat bloeiende planten aan te treffen maar dat viel wat tegen. Toch is het bijzonder om eind oktober nog massa’s koekoeksbloemen, moerasspirea, dotterbloemen en egelboterbloem in bloei te zien staan. Het zijn typische meersenplanten die in het voorjaar massaal aanwezig zijn en bij goede weersomstandigheden ook in het najaar voor een tweede maal in bloei komen. Het is zelf zo warm dat er nog heel wat libellen rondvliegen in de meersen. Paardenbijters, blauwe glazenmakers en ook bruinerode heidelibellen konden we nog vrij talrijk aantreffen. Najaar is ook paddestoelentijd.

Warm en vrij vochtig weer brachten heel wat paddestoelen in de meersen. Deze twee klassiekers die in de Brakelmeersstraat te vinden waren willen we u niet onthouden m.n. de vliegenzwam en de geschubde inktzwam. Ook vonden we opnieuw een slijmzwam. In augustus vonden we reeds de heksenboter (zie archief) maar naar de naam van deze soort langs het wandelpad Meersstraat – Kwakstraat zijn we nog op zoek.

Ook de vos is al enkele weken op ronde in de Meersen. In de Baarle Frankrijkstraat vonden we braakballen. Deze vos at duidelijk heel wat muizen en van tijd tot tijd braakt hij de vele onverteerbare haren van zijn prooidieren (net als de uilen) uit. De rietgorzen zijn terug massaal aanwezig in de meersen en ga dus zeker in de avondschemering eens naar het rietveld in de Baarle Frankrijkstraat. Het is toch wel de moeite om eens te zien hoe tientallen vogels hier hun slaapplaats opzoeken. In de omliggende graslanden zijn nog een tachtigtal watersnippen aanwezig.

Week van 9 tot 15 oktober: Galloways

Hoewel we het grootste deel van het graasbeheer in ons reservaat uitvoeren met koeien van lokale boeren zetten we ook vijf galloways in om een ruiger perceel in Klein Frankrijk (dat is het noordelijkste deel van de meersen) te begrazen. Dit is een schots runderras dat vaak wordt ingezet bij het natuurbeheer o.m. omdat deze dieren weinig verzorging behoeven. Ook in vochtige gebieden zoals de Latemse meersen voelen ze zich prima thuis. De dieren zitten in de winter in de reservaatsboerderij van Natuurpunt in Mechelen maar worden in het voorjaar naar de Latemse meersen gebracht. Daar kunnen ze naar hartelust grazen op een afgelegen perceel van een viertal hectare. Eind september komt het erop aan om ze opnieuw tam te maken zodat ze gewillig opnieuw plaatsnemen in de aanhangwagen die hen naar Mechelen zal voeren. Zoals je op de foto kan zien is dat dit jaar opnieuw aardig gelukt. Volgende week vertrekken ze naar Mechelen. Door het begrazingsbeheer (in afwezigheid van pesticidegebruik en/of bemensting) willen we de vegetaties in de Latemse meersen herstellen.

Ook maaibeheer is een maatregel om onze graslanden in volle glorie te herstellen. In het hierbovenvermelde Klein Frankrijk hebben we deze week een halve hectare voor de tweede maal gehooid. Nu zijn de hooilanden in de Kwakstraat aan hun tweede hooibeurt toe. Hiervoor rekenen we zoals steeds op jullie hulp. Het zal zeker een gezellig werkdag worden met voor wie dat wenst een lekkere afsluitende spaghetti. Ben jij de persoon die de eenzame riek op de foto zal bemannen?

Op vogelvlak viel vooral de aankomst van de eerste sijsjes te noteren. Het zijn prachtige gele vinkachtigen die elke winter in grote getale de zwarte elzen in de Latemse meersen frequenteren op zoek naar voedsel. De hele week was er massale doortrek met o.m. enkele overvliegende groepen grauwe en kolganzen. In de Baarle Frankrijkstraat zitten een honderdtal watersnippen. Een steeds zeldzamer wordende broedvogel van natte graslanden en vochtige heides. In augustus noteerden we de eerste doortrekkers (zie archief) maar nu zijn dus de grote groepen aangekomen.

Zoals je kan merken schieten de werken i.v.m. de aanleg van het ecologisch bufferbekken goed op. Het grootste deel van bekken is reeds aangelegd met een aantal mooie plassen. Benieuwd welke vogels hier allemaal op af gaan komen?

Week van 25 september tot 8 oktober: bomen

We bundelen twee weken in dit actueeltje. In aanloop naar de bomenfietstocht van 8 oktober staan we eens stil bij de bomen. De aannemer van de Vlaamse Landmaatschappij heeft op de grens van ons dorp een ware bomenslachting veroorzaakt. Voor de aanleg van de recreatie-as, wat op zich een heel zinvol project is, heeft men de bomen aan de groene brug naar Leerne fundamenteel beschadigd. Kijk maar eens op de foto hoe zwaar de wortels beschadigd werden. Men zal er nu een fietspad bovenleggen alsof er niets aan de hand is maar iedere bomenspecialist weet dat deze prachtige bomen ten dode zijn opgeschreven. De komende jaren zullen ze dan één voor één verdwijnen. Anno 2007 zou toch met meer zorg mogen gewerkt worden. Tijdens de fietstocht tonen we wat onze bomen kansen geeft of bedreigt. Je krijgt er ook de oudste boom van onze gemeente te zien. Een eik die wellicht in de 17de eeuw het levenslicht zag. Nog een pak ouder dus dan de linde op de grens van de Philippe de Denterghemlaan die in 1767 werd geplant. Heel wat oude bomen uit onze gemeente komen uit die periode.

De vogeltrek is nu heel zichtbaar want heel wat vogelsoorten die nu doortrekken kiezen voor de dag i.p.v. de nacht. Zo trokken vorig weekend duizenden graspiepers door onze streken. Op donderdag 5 oktober trokken de eerste vinken door. Een 10-tal dagen terug werden op het oversteekpunt tussen Zweden en Denemarken tienduizenden doortrekkende vinken gesignaleerd. Deze vogels zullen volgende week boven Sint-Martens-Latem te zien zijn. Zondagochtend beloven, ze mooi weer. Kijk maar eens in de lucht en zet je oren open dan hoor je vast en zeker het gekende roepje van de vink. Hopelijk inspirerend genoeg om een goede stem uit tebrenegen. Kijk maar eens wat de Latemse partijen beloven op vlak van natuur en milieu.

Latemse meersen op TV in Vlaanderen Vakantieland

Op 16 oktober kwam de filmploeg van "Vlaanderen Vakantieland" per boot langs in de Latemse meersen. Ze werden er opgewacht door Peter Vanherp, co-conservator van ons Natuurpuntreservaat. Interviewer van dienst Sandra stelde vragen over de aanleg van het nieuwe wandelpad doorheen ons natuurreservaat. Op 28 en 29 oktober kan je het resultaat al zien op TV1. De filmploeg was alvast onder de indruk van onze prachtige hooilanden. Zondag was er dan ook veel volk op de hooidag. Het fotoverslag kan je hier bekijken.

Aanleg ecologisch bufferbekken gestart in Hooglatem

Sinds 18 september zijn de graafwerken gestart voor de aanleg van een ecologisch bufferbekken in Hooglatem. Hiermee wordt vijf hectare van het woonuitbreidingsgebied omgevormd tot waterbekken. De inrichtingswerken worden gefinancierd door de immobiliënmaatschappijen die de rest van het gebied gefaseerd zullen volbouwen. Naast een buffer tegen wateroverlast in de woonwijk Hooglatem moet het reservoir ook een natuurgebied worden voor fauna en flora. Uit oude inventarisaties blijkt dat deze uitloper van de Rosdambeekvallei heel goede potenties heeft voor natuurherstel. Meer informatie is ook te vinden in de Snep! die deze week in je bus valt.

Week van 18 tot 24 september: Nieuw perceel aangekocht en hooi

De warme septemberdagen zorgden ervoor dat heel wat hooilanden in de meersen voor een tweede maal gehooid konden worden. Dat lukt niet elk jaar, maar het is een meerwaarde als het wel lukt. Door twee maal te maaien wordt extra biomassa/nutriënten afgevoerd én gaan de graslanden kort de winter in. Hiervan profiteren de zeldzamere meersenplanten zoals de koekoeksbloem. 2007 belooft dus opnieuw een kleurrijk voorjaar te worden in onze hooilanden. Van één van de percelen in Baarle Frankrijk (1,2ha) werd deze week de aankoopakte ondertekend bij de notaris. In het voorjaar bereikten we een akkoord met de eigenaars. Bijzonder, want dat was op de dag van de begrafenis van Daniël Danhieux (ondervoorzitter Natuurpunt Gent). Dit hooiland werd de laatste jaren slecht beheerd hoewel er nog talrijke dotterbloemen groeien. Van zodra we volle eigenaar werden van dit perceel hebben we het natuurbeheer dus opgestart met als doel de dotterbloemgraslanden in zijn volle glorie te herstellen. Verder werken aan het herstel van de natuur in onze streek is de mooiste nagedachtenis die Daniël zou wensen, denk ik. Op 22 oktober kan iedereen hieraan meehelpen, want dan hooien we de graslanden aan de Kwakstraat. Traditioneel een heel gezellige bedoening. Meer informatie vind je op de activiteitenpagina van deze website. Ook de vogeltrek staat niet stil. Sinds zondag trekken de zanglijsters massaal door, soms een gewisse dood tegemoet (zie archief week 7-13/08). Ook Scandinavische roodborsten trekken nu door onze streken. Wellicht zie je ze in de tuin terug opduiken. Niet zelden geraken ze daar in hevige territoriumgevechten verwikkeld met onze lokale roodborsten.

Eén dag na verkiezingen: Eerste ontbossing in Sint-Martens-Latem

Het was al gepland, maar het feit dat men één dag na de verkiezingen gestart is met de ontbossing van het bosje aan Twee Dreven in Sint-Martens-Latem is toch een beetje cynisch. Te meer daar dit deel van het grootstedelijk gebied slechts in de laatste fase verkaveld zou worden. Dat wil zeggen dat dit bos nog gerust 30-40 jaar had mogen blijven staan (als we de vooropgestelde timing mogen geloven). Nu goed, tijdens de verkiezingen hebben alle partijen plechtig beloofd de bosoppervlakte in Latem de komende zes jaar op te trekken... Ze mogen dus aan hun inhaaloperaties starten. De teller staat op het einde van de week op -2 hectare. En dat Latemnaars interesse hebben in hun bomen en bossen wordt aangetoond door de massale belangstelling voor de bomenfietstocht van afgelopen zondag. Een fotoverslag kan je hier bekijken.

15 september: Zeldzame nachtvlinder herovert Gent

Op 15 september werd in een tuin in Sint-Martens-Latem een vrouwelijke viervlakvlinder gevonden. Opmerkelijk want de laatste waarneming van deze soort dateert van voor 1980. Volgens de Entomologische Vereniging van België en deze van Vlaanderen is deze heel zeldzame nachtvlinder wel aanwezig in het zuiden van het land maar was het tot 2006 wachten tot er een nieuwe waarneming was in Vlaams-Brabant. Blijkbaar is de soort aan een influx bezig want enig google-werk leert dat deze nachtvlinders ook werd gevonden in een tuin in Wondelgem en ondertussen zijn er ook waarnemingen op andere plaatsen in Vlaanderen. Deze nachvlinder leeft in één generatie van juli tot half september en de rupsen prefereren (korst)mossen en algen op eik.

Week van 11 tot 17 september: nachtelijke bewegingen

Het is volop trekperiode. Daarover kon je de laatste weken al heel wat lezen in actueel. De meeste vogels trekken ’s nachts door. Zo ringden we deze week een bonte vliegenvanger. Een broedvogel avn oude bossen. Soms wordt in het voorjaar wel eens zingend wordt aangetroffen in Latem hoewel we geen bewezen broedgevallen kennen. De soort broedt in Vlaanderen voornamelijk in de Kempische bossen. Woensdag zaten er 36 boerenzwaluwen op de draden in Baarle Frankrijk maar zondag waren die blijkbaar vertrokken naar het zuiden. Ook in de omgekeerde richting is er trek waar te nemen. Het zijn dan wel nachtvlinders die uit het Middellandse zeegebied naar onze streken afzakken. Het Gamma-uiltje is er een voorbeeld van. Ook deze spectaculaire windepijlstaart werd deze week in Latem aangetroffen en de kans ios groot dat hij uit zuidelijke streken komt afgezakt. Helemaal spectaculair was de vondst van de viervlakvlinder (eerste waarneming sinds 1980 of vroeger). Maar dat kon je reeds lezen op de voorpagina.

Week van 4 tot 10 september: Oerwezens

Deze week werd mijn aandacht getrokken door een knalgeel zwamachtig ding op een knotwilg aan de rand van een privaat perceel in de Baarle Frankrijkstraat. Het was ongeveer 8 cm lang en 6 cm breed. Als je heel goed keek zag je een slijmspoor rond de gele substantie. Enig nazoekwerk leerde dat het hier gaat om heksenboter. Het is geen plant en ook geen dier maar staat er ergens tussenin: Het is m.n. een slijmzwam. Zoals je misschien wel weet ontstond alle leven uit de bacterie Luca (Last Universal Common Ancestor). In de evolutie merk je dat al “snel” een aantal grote takken ontstaan grosso modo onder te verdelen in de dieren, de planten en de zwammen. Een andere minder gekende groep waar naast de slijmzwammen ook amoeben, pantoffeldiertjes en kiezelwieren zijn opgenomen vormen de protisten. Primitieve levensvormen die heel vroeg in de evolutie ontstonden. Heksenboter kan zich meer dan een meter verplaatsen op zoek naar geschikt voedsel en laten hierbij een slijmspoor na! Lees ook het artikel van Jorinde Nuytinck in Snep! 3 jaargang 4 als je meer interesse hebt.
Op het vogelfront zijn het nu vooral de zwartkoppen die massaal doortrekken. Zondag vingen we er 80 op een ochtend. Voornamelijk mannetjes met de obligate zwarte kop, terwijl de vrouwtjes een bruine kop hebben. Je hoort ze nu overal in de meersen via hun contactroep : een “tak”-geluid. In de Baarle Frankrijkstraat pleisteren nog een 16-tal boerenzwaluwen. Deze week was ook de eerste wintertaling terug te vinden in de meersen. De wintergasten komen eraan…
De nachtfladderaaractiviteit was een succes met 90 deelnemers. Naast het lossen van de steenuil konden ze ook de kolonie laatvliegers bezichtigen aan het Tempelhof. Foto’s zijn terug te vinden op het verenigingsdeel van de website.

Week van 28 augustus tot 3 september: avond in de meersen

Wie in de schemer langs het wandelpad loopt tussen het gemeentehuis en het cultureel centrum zal een mooie natuuravond beleven. Zeker als het warm en droog is zoals zondagavond valt er heel wat te beleven. Vleermuizen die vroeg uitvliegen, nog voor het helemaal donker is kan je dan goed spotten. Een ideale plek, trouwens ook om de reeën te zien, is in de Kwakstraat vlakbij het cultureel centrum aan de naaldbomen op de grens van het voetbalpleintje. Dwergvleermuizen zal je er zeker zien. Het is onze talrijkste vleermuissoort. Weegt slechts 4 tot 9 gram, is 2 a 2,5 cm groot en past dus op een vingerkootje. Het is de vleermuizensoort die je vaak rond lampen ziet jagen in de woonwijken. Zondag zag ik er ook een laatvlieger rondcirkelen. Met zijn 30 gram en een vleugelspanwijdte tot 38 cm vormt hij één van de kanjers onder onze vleermuizen. Bij de vorige vleermuisavond zagen we een tiental van deze dieren vliegen rond het Tempelhof en vrijdag 8 september gaan we ze opnieuw zoeken. We gaan dan met straffe spots ook kijken naar de watervleermuis die we zeker zullen zien jagen boven de Leie.
Langsheen het wandelpad zijn de bosuilen weer actief. Na enkele weken stilte gingen de mannetjes opnieuw aan het roepen. Ook in Baarle Frankrijk en de Brakelmeersstraat hoorde ik een mannetje en een vrouwtje roepen. Hopelijk zullen we ze vrijdag ook horen. In elk geval zullen de deelnemers aan de nachtfladderaar-activiteit een steenuiltje van dichtbij kunnen bewonderen. Het vogelopvangcentrum van Merelbeke zal dan immers een gerevalideerd exemplaar terug vrijlaten in de natuur.
Nabij straatlampen kan je ook heel wat nachtvlinders waarnemen. Vrijdag zullen we ze lokken met een kwikdamplamp. De pijlstaarten zoals de fraaie Lindepijlstaart die we in juli vonden zijn reeds uitgevlogen maar andere fraaie exemplaren zoals deze lieveling of het rood weeskind krijg je zeker nog te zien.

Week van 21 tot 27 augustus: Water

De zondvloed van donderdagnacht zette de Latemse meersen blank. Meer dan 100 liter water per vierkante meter op nauwelijks enkele uren tijd hebben alle percelen die in de kwelzone gelegen zijn onder water gezet. De kwelzone bestaat grosso modo uit alle percelen die aansluiten bij de binnenduinen, pakweg de percelen op de rechteroever van de Meersbeek. Op die plaatsen komt het grondwater verspreid aan de oppervlakte (en niet geconcentreerd op één punt zoals bij een bron). Het wandelpad tussen het gemeentehuis en de Kwakstraat gaat recht door de kwelzone en omdat het hier het grootste deel van het jaar nat is werd voor de wandelaars een knuppelpad aangelegd. Zo’n zomerse overstromingen zijn relatief zeldzaam. Enige jaren terug viel een natuurkamp van de JNM in de Latemse meersen letterlijk in het water omdat het hooiland dat de jongeren gingen beheren eind augustus onder water liep.
De koeien van een jonge landbouwer waarmee Natuurpunt samenwerkt bij het natuurbeheer werden ingesloten door het water. We hebben tot zaterdag moeten wachten voor het water opnieuw laag genoeg stond om hen te verplaatsen naar enkele hoger gelegen percelen in het centraal deel van de meersen.
Opvallend deze week was de groep van zo’n 150 – 200 boerenzwaluwen die pleisterden op de electriciteitsdraden in Baarle Frankrijk. Daar broedden deze zomer nog een tweetal koppels met succes. Blijkbaar trekken ze nu ook familie en vrienden aan en het is bijzonder leuk om nog eens zo’n grote groep pleisterende boerenzwaluwen aan te treffen. Het broedbestand van de boerenzwaluw in de Latemse meersen is jammer genoeg gedecimeerd tot 4-6 koppels.
Deze week vonden we nu ook een leuk groepje pyamawantsen in de Baarle Frankrijkstraat.

Week van 14 tot 20 augustus

Langzaam maar zeker komt de najaarstrek verder op gang. Naast de bosrietzangers en karekieten zijn nu ook de tuinfluiters volop op trek. Dat zijn drie soorten die ’s nachts trekken. Vroege dagtrekkende soorten zoals boompieper en gele kwikstaart zijn nu ook dagelijks in kleine aantallen waar te nemen in de Latemse meersen. In het noordelijk deel van de meersen zijn nu constant minstens twee ijsvogels aanwezig, waarvan we zaterdag eentje konden ringen. Ook ringden we een matkop. Het is een mees die vroeger heel talrijk was in Latem, en zeker in de meersen. Hij hakt liefst zijn nestholte zelf uit in dode populieren of berken en maakt slechts zelden gebruik van nestkasten. De laatste jaren konden we deze soort nauwelijks nog waarnemen. Het is een voorbeeld van een alomtegenwoordige vogelsoort die het plots toch moeilijk krijgt en in sommige streken daalt de broedpopulatie met meer dan 50% . In Vlaanderen broeden er nog een 4 a 5000 koppels waarvan dus minstens eentje in de meersen. De matkop is een uitgesproken standvogel en gaat m.a.w. niet op trek. Andere broedvogels uit de meersen zoals de ganzen, tjiftjaffen, blauwe reigers enz. zijn nu in de rui. Dat wil zeggen dat ze hun verenkleed wisselen en met verse pluimen de winter tegemoet gaan. Kijk maar eens naar de vleugels van het mannetje rietgors uit het rietveld in de Baarle Frankrijkstraat. Je ziet duidelijk dat de zesde handpen nog wat moet groeien, ook de middelste staartpennen worden gewisseld.
Zaterdag vloog er een koninginnepage in Baarle Frankrijk en we vonden er, net zoals vorig jaar, een kleine roodoogjuffer. Terwijl de matkop een algemene soort is die nu zeldzaam wordt is de kleine roodoogjuffer een zuidelijke soort die er net sterk op vooruit gaat. Hij leeft op allerlei waterplassen zolang er maar veel watervegetatie is. Het plasje waar wij de soort nu al twee jaar aantreffen staat vol schedefonteinkruid en gele plomp. In mijn Latemse tuin vond ik zaterdag ook een pyamawants? Nog zo’n zuiderse soort die heel algemeen aan het worden is. Kortom; er valt weer heel wat te beleven in de Latemse natuur.

Week van 7 tot 13 augustus

In de Latemse meersen is het schijnbaar heel rustig. Een zondagmiddagwandelingetje leverde buiten een watersnip niet veel op. Toch vliegen er ’s nachts honderden vogels over het reservaat. De bosrietzangers zijn grotendeels doorgetrokken en ook de kleine karekiet is nu volop op trek. Onvoorstelbaar dat twee vogelsoorten die zo goed op elkaar gelijken (zie foto’s) een totaal andere trekroute kiezen. De bosrietzanger trekt zuidoost om via Turkije naar Afrika te vliegen terwijl de karekiet zuidwest via Spanje naar Afrika trekt. Theoretisch is het mogelijk dat vogels van beide soorten die in Latem broeden elkaar terug treffen in Centraal-Afrika, terwijl ze toch een totaal andere route volgden. Bij een ringsessie deze week vingen we niet minder dan 70 karekieten en 16 bosrietzangers. Ook vingen we 10 rietzangers waaronder een jonge vogel met een Britse ring aan. Die had dus het Kanaal overgestoken op weg naar Afrika. Ook het lokaal koppel zanglijsters met hun jongen werd geringd. Dat deze soort het niet steeds gemakkelijk heeft op weg naar het zuiden leerden twee terugmeldingen die ons deze week bereikten. Een jonge zanglijster die we in september 2002 ringden in de Latemse meersen werd deze winter dood geschoten in S. Vicente Do Paul in Portugal op 1615 km van Latem. Een andere jonge vogel die in het najaar werd geringd in ons resevaat werd 27 dagen later geschoten in Civrac-en-medoc, een dorpje in de Gironde op 715km van ons dorp. Let ook op de wespendieven. Ze zijn nu nog dagelijks te zien in de Latemse meersen. Nog even want dan vertrekken ze ook naar Tropisch Afrika.

Week van 1 tot 6 augustus

De meersen hebben de droogteperiode goed doorstaan. Terwijl in vorige droge zomers de Meersbeek soms droog kwam te staan bleef er nu heel wat water in de beek aanwezig. In de zijsloten bloeiden nog een tiental zwanebloemen. Enkele jaren terug waren dat er nog honderden en het wordt dan ook dringend tijd om wat slib uit de sloten te ruimen want de meeste zijn volledig verland. De jonge torenvalken, buizerds en sperwers worden meer en meer zelfstandig maar af en toe hoor je hen nog om voedsel bedelen en kan je hen makkelijk terugvinden. Ook de jongen van de steenuil trekken langzaam maar zeker hun plan dus de oudervogels zijn niet meer genoodzaakt om dag en nacht te jagen. Je krijgt ze dan ook minder makkelijk te zien als enkele weken terug. Begin augustus verscheen ook de eerste watersnip in de Latemse meersen. De najaarstrek is hiermee op gang geschoten. Ondertussen hebben de meeste bosrietzangers hun broedterritoria langs de Kwakstraat al verlaten richting Turkije en later Afrika. Bijzonder is de grote groep kieviten die in de meersen pleisteren. Tot meer dan 150 exemplaren verblijven nu al enkele weken voedselzoekend in de hooilanden. Ze krijgen er het gezelschap van een dertigtal hazen. Blijkbaar profiteren zij ook van de warme julimaand want nooit eerder zag ik zoveel dieren samen in ons natuurreservaat.

Week 29

Verleden week werden de percelen gehooid in Klein-Frankrijk. Op een mum van tijd hebben de natuurinrichtingswerken en de maaiwerken dit deel van de meersen omgetoverd in een bloemenzee (zie foto van mei 2006). De jongen van de buizerd die hier broedt vlogen vorige week uit. Als je in de Baarle Frankrijkstraat ter hoogte van de oude serres in de richting van Baarle kijkt zal je ze zeker zien termieken. Een leuke plek want er huist hier ook een heel tamme steenuil. Met wat geduld krijg je 's avonds zeker schitterend steenuilspektakel. In de hooilanden die enige weken geleden gehooid werden pleistert nu ook een grote groep kieviten. Soms wel meer dan 50 exemplaren. Zij krijgen het gezelschap van een 10-tal hazen. Kortom; tijd voor een wandeling in de Latemse meersen.

Eerste reekits geboren in Gents afdelingsgebied

Vorig jaar waren reeds wat vage meldingen over de geboorte van een reekits in de Latemse meersen. Dit kon toen niet bevestigd worden. Sinds 2004 loopt er inderdaad een koppel reeën rond in ons reservaat. Dit jaar is het onomstotelijk bewezen dat onze reeën minstens één kalf ter wereld brachten. Het huppelt 's avonds rond op onze reservaatspercelen én sommige wandelaars konden het reeds benaderen tot op enkele meters. Om de rust van het dier te garanderen vragen we uitdrukkelijk om de hooilanden niet te betreden en honden aan de leiband te houden. Laten we het eerste reejong dat in ons afdelingsgebied ter wereld kwam alle kansen geven.

Torenvalken uitgevlogen

Dit jaar kregen de torenvalken in de Kwakstraat vier jongen. Midden juni werden ze even uit het nest gehaald (zie foto's) en geringd. Zo'n ring is een soort paspoort waardoor we de jongen kunnen blijven volgen. Op 7 juli, daags voor de werkdag strekten de jongen voor het eerst hun vleugels en gingen ze samen met hun ouders op avontuur in de Latemse meersen. Ze zullen nog een tijdje in het gebied blijven en eens ze zelfstandig zijn in de streek rondzwerven op zoek naar een eigen territorium.

Populierenbos drastisch vernield

Het private populierenbosje tussen de Kwakstraat en de Meersstraat in de buurt van de Blekerij is gekapt deze winter. De exploitanten zijn hier bijzonder driest te werk gegaan. Hoewel het bijzonder nat was zijn ze toch dagenlang met zware machines in de weer geweest. Het volledige perceel is hierbij kapot gereden en er was weinig oog voor de aanwezige natuurlijke verjonging van inheemse soorten zoals zwarte els en gewone es. Zoals je kan zien op de foto hebben de exploitanten zelfs de holle bomen weg gekapt. Het kan gerust meer dan 100 jaar duren voor we opnieuw dergelijke mooie broedbomen terugkrijgen. Schandelijk want deze holle en vermolmde bomen zijn economisch gezien niet veel waard. Dat staat in schril contrast met de grote ecologische waarde. Zo broedde onder meer de bosuil in een holle boom in dit perceel. Ondanks alle goede bedoelingen van de overheid om duurzaam bosbeheer te bevorderen toont dit dossier toch aan dat nog steeds vergunningen worden afgeleverd voor roofbouw. Het perceel zal na de exploitatie opnieuw worden aangeplant met cultuurpopulieren. Natuurpunt Gent is van plan om op een belendend perceel dat wel eigendom is van onze verenigingen een mooie bosrand aan te leggen.

DHTML Menu / JavaScript Menu - Created Using NavStudio (OpenCube Inc.)

Vereniging

Word lid!

Activiteiten

Latemse Meersen - Archief

Latemse Meersen

Natuurgebieden